SU KUYULARI VE ZIBRAN
Eskihisar köyü içinde, her evin bahçesinde bir kuyunun bulunduğu yapılan incelemelerde tespit edilmiştir. Bunların tamamı zeminden gelen kaynak suyundan beslenmekteydi. Günümüzde zemin suyu değiştiği için büyük çoğunluğu kuru haldedir. Bilinen örneklerin iç kısmı yuvarlak ve dörtgen planlı, kenarları taş örgülü ve üst bölümleri yuvarlak sofralıdır. Ortalama 3 m derinliğinde olan kuyuların büyük bir çoğunluğunun zemini, antik yapı tabanına kadar inmektedir. Özellikle Roma Hamamı-1 yapısı içindeki altı kuyunun içi incelenmiş ve tamamının hamamın farklı bölümlerindeki zeminlere kadar inmiş olduğu tespit edilmiştir.
Özel evlerin bahçesi içindeki şahıslara ait kuyuların haricinde, İkinci Köy Meydanı’nda olduğu gibi merkezi alanlarda bulunan ve ortak kullanımlara ait kuyuların da varlığı bilinmektedir. İkinci Köy Meydanı’ndaki bu kuyu yuvarlak ve diğerlerinden yüksek bir sofra kısmına sahiptir. Köylülerin anlattıklarına göre 1980’li yıllara kadar köyün her tarafından sular kaynar ve her evin bahçesinde sebzeler ekilirmiş. Bunlar köyün içindeki su kaynağının varlığını ve suyun çokluğunu göstermektedir.
Zıbranlar, zengin evleri ile köy meydanlarına yakın yerlerde ya da köy içindeki ana cadde kenarlarına inşa edilen, köylülerin kendilerinin içme ve kullanma ile hayvanlarını suladıkları, her zaman temiz suyun bulunduğu kaynak yapılarıdır. Zıbranlarda basamaklar ile inilerek kaynağa ya da sürekli akan suya ulaşılıp, eldeki kap ile içme ve kullanma suyu alınmaktaydı. Basamak sayıları suyun bulunduğu seviyenin durumuna göre değişmektedir. Zıbran ağzı çevresine örülen duvarlar ile yol içinden ve etraftan gelen suyun buraya karışması önlenmekte ve böylece kaynak suyunun temiz kalması sağlanmaktaydı. Kent içinde bunun farklı büyüklükte çok güzel örneklerinin olduğu sözlü anlatılardan bilinmektedir. Zıbran Sokağında yer alan Zıbran günümüze görülebilecek örnek bir yapı olarak yaşatılmaktadır.
Ortak kullanım alanlarının dışında, zenginlere ait evlerin önünde ya da bahçelerinin içinde sadece evdekilerin kendilerinin kullandığı zıbranlar da bulunmaktaydı. Bu konuda güzel bir örnek, Hasan Sar Evi’nin bahçesinde, doğu duvarı dibinde tespit edilmiş ve korumaya alınmıştır.