2023 KAZI ÇALIŞMALARI

T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün izni ile Antalya İli Serik İlçesi Yanköy Mahallesi’nde yer alan Sillyon antik kenti kazı çalışmaları 2020 ve 2021 yıllarında Antalya Müzesi başkanlığında ve Doç. Dr. Murat TAŞKIRAN’ın bilimsel koordinatörlüğünde sürdürülmüştür. Bununla birlikte T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün 01.12.2020 tarih ve E-94949537-160.99-916301 sayılı yazısı ile Sillyon Kazısı Kültür varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile Türk Tarih Kurumu Başkanlığı (TTK) arasında imzalanan iş birliği sözleşmesi çerçevesinde desteklenerek 12 aya uzatılmıştır. 2022 yılından itibaren ise Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan alınan izinle Pamukkale Üniversitesi adına Cumhurbaşkanı kararlı olarak Doç. Dr. Murat TAŞKIRAN’ın başkanlığındaki bir ekip tarafından arkeolojik kazı, araştırma, konservasyon, restorasyon ve çevre düzenlemesi çalışmalarına devam edilmektedir.

ÇEVRE DÜZENLEME ÇALIŞMALARI

Sillyon 2023 yılı kazı çalışmalarının öncesinde kente ulaşımı sağlayan ana yol çevresinde, kazı evi ve laboratuvarların yerleşeceği 118 ada 13 parselde otsu ve odunsu bitki temizliği gerçekleştirilmiştir. Temizlik çalışması kapsamında Stadion Roma Hamamı, Osmanlı Çeşmesi , Nympheion A ve hamam arasında kalan alan çalışılmıştır. Kentte ziyaretçilerin rahat ulaşım sağlaması içinde ana arterlerde temizlik çalışması de gerçekleştirilmiştir.

Nympheion- Roma Hamamı Arası Alanın Temizlik Öncesi ve Sonrası Durumu

Güneybatı Teras Bitki Temizliği

Kentin güneybatısında Bastionun güneydoğusunda, Kule 5’in kuzeyinde yer alan terasta otsu ve odunsu bitki temizliği gerçekleştirilmiştir. Alanda çalışmalar hava fotoğrafları incelemesi sonucunda bitki örtüsü altında dikkati çeken yapılaşmaları açığa çıkarmak için gerçekleştirilmiştir. Batısı ve kuzeybatısı khamasorion mezarlarla çevrili olan terasta bulunan yapılaşmalar açığa çıkarılmıştır. Ayrıca alanda yürütülen temizlik çalışmaları sırasında duvar malzemesi olarak kullanılmış olan S23.GBT.H.01 kazı buluntu numarası verdiğimiz olasılıkla bir kadına ait heykel torsosu tespit edilmiştir.

Güneybatı Teras Temizlik Öncesi ve sonrası Durumu

KAZI ve ÇALIŞMALARI

Stadion Doğu Tribünü Kazısı

Sillyon 2023 yılı Stadion Doğu Tribünü kazı çalışmaları 2022 yılında çalışmaları bıraktığımız alandan devam ettirilmiştir. Öncelikli olarak stadionda çevre temizliği yapılmıştır. Ardından Sektör 7 olarak isimlendirdiğimiz toplam 12 x 5 m ölçülerindeki alanda, açma 1 ve açma 2 şeklinde seviye inme çalışmaları yapılmıştır . Başka bir ifadeyle analemna duvarı önünden parapete doğru doğudan batıya doğru kazı çalışmaları yapılmıştır. Açma 1’de analemna duvarındaki kazılar 115.327 m kotta başlamıştır Alanda oldukça karışık toprak yapısı bulunmaktadır. Moloz harçlı toprak olasılıkla analemna duvarı üzerinden dökülen parçalardan dolayı alanda bulunmaktadır. Moloz harçlı katmanın alınması ardından toprakta keskin bir değişim görülmektedir. Toprak birden koyu kahverengi humuslu toprağa dönüşmüştür. Üst diozamanın tam merkezinde 70 cm’lik bir alana yayılan yanık tabakası tespit edilmiştir . Bu tabaka içerisinden 112.773 m kotta S23.S.PT.01 kazı buluntu numarası verdiğimiz bir adet tam kandil tespit edilmiştir . Kandil demlik tipi (tea pots) olarak literatürde yer almaktadır. Kandilin benzer örnekleri Afyonkarahisar, Kibyra, Sagalassos, Pisidia Antiocheia’sı ve Aspendos kentlerinde tespit edilmiştir ve MS 2. yüzyıla tarihlendirilmiştir.

Sektör 7 Açma 1 Çalışmalar Öncesi ve Sonrası Durumu

Kutsal Alan B kazısı

Sillyon 2023 yılı kazı çalışmaları kapsamında Sillyon’un kuzeybatısında stadionun kuzeyinde konumlanan ve Kutsal Alan B olarak isimlendirdiğimiz alanda çalışmalar gerçekleştirilmiştir.Kutsal Alan B olarak adlandırdığımız alan birbirine paralel olan iki doğal ana kayanın arasında bulunan ve kuzey-güney doğrultulu olan kutsal alanıdır. Kutsal Alan B olarak adlandırmamızın sebebi ise alanın güney duvarında bulunan 4 satırlık Grekçe yazıtın içeriği ile kuzey kısımda bulunan kapı düzenlemesidir. Ayrıca alanın kuzey ve batısında bulunan doğal kaya kütlelerinden bulunan nişlerden alanın kutsal alan olma düşüncesi güç kazanmıştır.

Kutsal alan B Konumu ve Havadan Görünüşü

SERAMİK VE KÜÇÜK BULUNTU ÇALIŞMALARI

2023 yılı Sillyon stadionu doğu tribün kazısı çalışmaları ve Sillyon Kutsal Alan B kazı çalışmalarında tespit edilen çanak çömlek ve küçük buluntular üzerinde çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Söz konusu çalışmalar eserlerin temizliği, restorasyon ve konservasyon, tasnif, çizim, fotoğraf ve katalog ile belgeleme şeklinde yapılmıştır.

Seramik Çizim Ve Temzileme Çalışmaları

RESTORASYON VE KONSERVASYON ÇALIŞMALARI

2023 kazı sezonu Sillyon Antik Kenti Restorasyon ve Konservasyon Laboratuvarında Stadion Doğu Tribünü’nde yürütülen çalışmalar sırasında ele geçen ve yüzeyden bulunan 47 adet sikkenin restorasyon ve konservasyon çalışması yapılmıştır.

Tamamı bronz malzemeden oluşan sikkelerin yüzeyleri kentin bulunduğu bölgedeki iklim koşulları, toprakaltı ortamı, nem ve bitki örtüsünün olumsuz etkileri nedeniyle yer yer sert ve yumuşak toprak partikülleri, kalker oluşumları ve korozyon tabakası ile kaplanmıştır. Bir kısmının patinası, olumsuz etkenler nedeniyle, kısmen korunurken bir kısmının tamamen tahrip olmuştur. Özellikle yüzeyden bulunan sikkelerin yüzeyinde yoğun ve sert korozyon ve kalker oluşumu oluşumunun yanı sıra küçük çakıl ile kaplanmış ve patinası yer yer tahrip olmuştur.

Temizlik Uygulamaları

NÜMİZMATİK ÇALIŞMALARI

Antik Sikkeler

2023 yılı kazılarında toplam 47 adet sikke ele geçmiştir. Tamamı bronz olan sikkeler MÖ 4. yüzyıl sonu ile 15. yüzyıllar arasına tarihlenmektedir. Ele geçen buluntular dönemlerine göre değerlendirdiğimizde; Hellenistik Dönem 12 adet, Roma İmparatorluk Dönemi şehir sikkeleri 3 adet, Roma İmparatorluk sikkeleri 1 adet, Bizans sikkeleri 13 adet ve İslami sikkeler de 16 adet ile temsil edilmektedir. 2 adet sikkenin fiziki durumunun oldukça kötü olması nedeniyle ait olduğu dönem tespiti yapılamamıştır. Söz konusu buluntular arasında tespiti yapılabilen sikkeleri ise şu şekilde sıralayabiliriz.

İslami Sikkeler

2023 yılı Sillyon kazılarında 16 adet İslamî sikke bulunmuştur. Bu sikkelerden hepsi bronzdur. Bunlardan en erken tarihlisi, Osmanlı Çeşmesi çevresinde bulunan ve üzerinde Abbasilerin son halifesi el-Musta’sım’ın (1242-1258) ismini okuyabildiğimiz bir bronz sikkedir. (S23.YB.S.09) Genel özellikleri itibariyle Türkiye Selçuklu paralarına benzeyen bu sikkenin tam olarak kime ait olduğu, ön yüzünün büyük oranda silik olması sebebiyle tespit edilemese de 13. yüzyıl ya da 14. Yüzyıl başlarında Selçuklu sultanlarından biri tarafından darp ettirildiği düşünülebilir. Bu noktada son Abbasi halifesinin vefatından sonra da Selçuklu sikkelerinde adının geçtiğini belirtmemiz gerekmektedir.

EPİGRAFİ ÇALIŞMALARI

2023 yılı kazı çalışmalarında üç yeni yazıt fragmanı bulunmuştur. Bu yılki epigrafik çalışmalar kapsamında bu fragmanlar kopyalanmış, fotoğraflanmış ve taşların ölçüleri alınmıştır. Ayrıca, daha önce kopyalanmış ama okunması tereddütlü bir yazıt tekrar okunarak ıstampajı alınmıştır. Bu yazıtlı eserler aşağıda şöyle listelenmiştir:

1-Stadion’un doğu tribünün doğusunda yer alan ilk Yörük Evinin bahçe duvarında bulunmuş bir blokta altı satırlık bir fragmandır. Yazılı yüzünde sağ ve sol taraflarında kırıklar nedeniyle tamamlama gerektiren bloğun, mevcut harflerden yola çıkarak adak yazıtına ait olması gerektiği düşünülmektedir. Yazıtın harf karakteri MS 2. yüzyıl izlenimi vermektedir. Yazıtın transkripsiyon ve restorasyon çalışmaları devam etmektedir.

PALEOARKEOLOJİ ve COĞRAFYA ÇALIŞMALARI

Sillyon Antik Kenti ovanın ortasında denizel kalker üzerine kurulmuştur. Ortalama yükseltisi 220 m olup mesa olarak adlandırılan jeomorfolojik forma sahiptir. Literatür kaynaklarda Asar Tepe ve Karacahisar Tepesi olarak da geçmektedir. Tepenin batısında Küçüksu Çayı, doğusunda Yanköy mevkiinden geçen Zırlan Deresi bulunmaktadır. Küçüksu çayı ve Zırlan deresi mevsimlik olarak yatak genişletmektedir. Özellikle Zırlan deresi kurak dönemlerinde akıntısını keserek yağışlı dönemlerde tekrar akım kazanmaktadır. Antik kentin kuzeyinde Küçükasar Tepesi, Kocakepez Tepesi ve Çamlı Tepe bulunmaktadır . Kuzey – Güney doğrultuda uzanan yapı platoları denizel kalkerden oluşan araziyi aşındırarak mesa ve büt olarak adlandırılın şahit tepeler oluşturmuşlardır. Kentin güneyi 50 m dolaylarından başlayarak denize doğru kademeli bir azalma göstermektedir.

Çalışma alanı

JEOLOJİ ÇALIŞMALARI

Rapor dönemi içinde hareket gözlenen ve hareketin gözlemi için kurulmuş istasyonlardan ölçümler alınmaya devam edilmiştir. Su çıkışı gözlenen yamaç eteklerinden sızan kaynak sularının debi ölçümleri yapılmıştır. Sillyon antik kentinin güney yamacı eteklerinde devrilme ve düşme mekanizmasının daha ayrıntılı anlaşılabilmesi için saha çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Yamaç eteklerindeki zeminin kaya bloklarının harekete etkisinin olduğu düşünülmektedir. Zemin özelliklerinin tespit edilebilmesi için sahadan örselenmiş numune alınmıştır.

Ana Kayadan ayrılmış̧ büyük kaya bloğu Kentin güneyinde yer alan tiyatronun ana bloktan ayrılıp devrilen kısımları

DİJİTAL ARKEOLOJİ ÇALIŞMALARI

Sillyon antik kentinin daha önceki çalışma dönemlerinde çizimine başlanan kent planına çeşitli eklemeler yapılmaya devam edilmiştir. Havadan görüntüleme aracıyla ve laser scanner marifetiyle yapılan çalışmalarda kentin tüm detaylarıyla sayısallaştırılması sağlanmıştır. Stadion Doğu Tribünde yaptığımız kazı çalışmaları sonucu açığa çıkarılan oturma basamakları havadan görüntüleme aracıyla 3D ve ölçekli hale getirilerek belgelendirilmiştir. Ayrıca yapılar üzerinde termal kamera ile incelemeler ve tarama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Yine akropoliste yer alan kastron yapısının otsu ve odunsu bitki temizliği yapılmış ve laser scanner marifetiyle taranmaya başlanmıştır. Otsu ve Odunsu bitki temizliği gerçekleştirilen güneybatı terasta havadan görüntüleme cihazıyla ölçekli belgelenme çalışmaları gerçekleştirilmiştir.

Havadan Görüntüleme Cihazının Hazırlanması

HARİTALAMA VE CBS ÇALIŞMALARI

2023 proje çalışma sezonunda, Sillyon’da Antalya Valiliği ve Sivil Havacılıktan alınan izin çerçevesinde havadan görüntüleme aracı ile çeşitli taramalar yapılmış bu taramalar cors cihazı ile sayısallaştırılarak kent haritasına eklenmiştir. Türk-İslam Dönemi yapıları detaylı bir şekilde belgelenmesi amacıyla, belirlenen yerlere YKN (yer kontrol noktaları) yerleştirilmiş koordinat okumaları yapılmıştır. Belirlenen alanın insansız hava aracı ile bindirmeli olarak uçuşu yapılmıştır. Elde edilen tüm bu veriler bilgisayar programlarıyla işlenmiştir. Bilgisayar ortamında elde edilen Nokta Bulutu, Ortofoto, DEM (sayısal yükseklik modeli) ve arazinin 3D Modeli koordinatlı olarak oluşturulmuştur. Elde edilen bu veriler üzerinden çizim işlemleri yapılmış olup Halihazır Üretimi, Eşyükseklik Eğrileri ve Detay Noktalarının ölçümleri belirlenmiştir. Özellikle Köşk, Kale Mescidi, Osmanlı Mescidi, Kabristan ve Osmanlı Çeşmesi’nde bu çalışmalar detaylandırılmıştır. Önümüzdeki dönemde bu yapılar detaylı bir şekilde çizilecek ve yayına hazırlanacaktır.

Kastron-Köşk yapısının 3 boyutlu çalışmalarından bir görüntü

Sillyon Antik Kentinde (Karahisar-I Teke) Türk-İslam Dönemi İzleri ve Bu İzlerin Bölgenin Biçimlenmesindeki Etkileri İleri Araştırma Projesi (2023İAP005)

Kentin Türk-İslam Dönemi Görünümü

Tarihi Coğrafya

Sillyon, antik dönemde Pamphylia Bölgesi’nde, günümüzde ise Antalya ili, Serik ilçesine bağlı Yanköy Mahallesi Kocagözler Mevkii’nde yer almaktadır. Antalya-Alanya karayolunun yak. 8 km kuzeyinde bulunan kent, bu yoldan çok rahat görülebilmektedir. Sillyon, batı komşusu Perge’ye kuş uçuşu yak. 12 km, doğudaki komşu kent olan Aspendos’a ise yak. 17 km uzaklıktadır. Toroslar (Tauros) Dağları ile sınırlandırılan Antalya Ovası’na hâkim 235 m yükseklikteki kayalık bir tepe üzerinde kurulan Sillyon, bu şekli ile Pamphylia Bölgesi’nin en yüksek noktası durumundadır. Perge ve Aspendos’un erken yerleşmeleri de yüksek bir tepelik üzerine kurulmuş olsa da Sillyon’un sert ve aşılmaz topoğrafik yapısından dolayı tarihsel süreç içerisinde bir kale şehir olarak anıldığı görülmektedir.

Pamphylia Bölgesi Haritası, proje kapsamında yeni çizildi

Kentin Çevresi

Türklerin bölgeye gelmesiyle birlikte sadece Sillyon’da değil çevresinde de yoğun bir biçimde Türk-İslam Dönemi’yle ilgili yerleşim alanların artığı görülmektedir. Özellikle çevredeki birçok köyde 13. yüzyıldan başlayarak Osmanlı Dönemi’nin sonlarına kadar tarihlenen başta kabristanlar olmak üzere mescit ve türbelerin görülmesi bu düşünceyi doğrulamaktadır. Gebiz Mahallesi’ndeki Macar Cami, Aşağı Oba Cami, Tekke Köy Cami; Tekkeköy Bali Baba Türbesi, Yanköy çevresinde Uzunlar, Balım Kız ve Bababeleğeni Türbeleri; Tekkeköy Kabristanı, Koducak Mezarlığı ve Kocagözler Mezarlığı Türk-İslam Dönemi kalıntıları olarak ön plana çıkmaktadır.

Sillyon ve Çevresi Haritası, (proje kapsamında yeni çizildi)

Türk-İslam Döneminde Kentsel Gelişim

Antik Sillyon yerleşimin üzerinde Türk-İslam Dönemi kentinin geliştiği, antik yapıların bir kısmının yeni eklemelerle kullanılmaya devam ettiği; bununla birlikte önemli yapıların da bu süreçte inşa edildiği görülmektedir. Sillyon Akropolisinin kuzeybatısında bulunan ve 13.-14. yüzyıl aralığına tarihlenen Kale Mescidi kentteki Türk-İslam varlığının en büyük kanıtıdır. Bu yapı aynı zamanda Antalya bölgesindeki en erken Türk-İslam eserleri arasında yerini almaktadır. Türk-İslam Dönemi yapılarının Akropoliste kümelendiği ve Karahisar-ı Teke Kale yerleşiminin burada gelişim gösterdiği anlaşılmaktadır. Bizans Dönemi’ne ait çoğu yapının bu dönemde birtakım eklemelerle kullanılmaya devam edildiği söylenebilir. Akropolisteki Orta çağ Kalesinin (kastron) bu dönemde bir köşk olarak kullanıldığı görülmektedir. Akropolisin merkezi bir noktasında yer alan, Kastronun doğusundaki Tonozlu Mekân olarak bilinen Episkopeionun bu dönemde bir han veya bedesten olarak kullanılmış olabileceği düşünülmektedir. Tüm yapı öğelerinin Selçuklular Dönemi veya Erken Osmanlı Devri’ne tarihlendiği; bu dönem aralığının ise Karahisar-ı Teke Kalesi’nin tarihi ile örtüştüğü ortadadır. Kentin batı yamacındaki çalışmalarda, özel olarak tasarlanan bir alanın Müslüman kabristanı olduğu tespit edilmiştir. Yaklaşık olarak 100 x 82 m’lik bir alana yayılan kabristanda 207 adet İslami mezar yer almaktadır. Bu mezarlığın mescitle aynı döneme ait olduğu yapılan çalışmalar sonucunda görülmüştür. Kentin 17. yüzyıl sonlarından itibaren terk edildiği ve buradaki yerleşik halkın kent eteklerinde yeni kurulan yerleşim birimlerine taşındığı anlaşılmaktadır.

Proje Kapsamında Çalışılan Yapılar

OSMANLI ÇEŞMESİ