Osman Hamdi Bey’in Lagina Çalışmaları

OSMAN HAMDİ BEY'İN LAGINA ÇALIŞMALARI

Türk arkeolojisinin babası olarak bilinen Osman Hamdi Bey (1842-1910) 1883-1895 yılları arasında çeşitli yerlerde kazılar yapmış ve buralarda bulduğu eserleri İstanbul’a götürmüştür. Kazı yaptığı yerler arasında, Anadolu’da Nemrut Dağı, Lagina, Myrina ve Kyme gibi yerler bulunmaktadır. Bunlar içinde en önemli çalışmaları Lagina’da gerçekleştirmiştir. Lagina’daki çalışmaları yürütürken günümüzde Osman Hamdi Bey Evi olarak bilinen Molla Tahir’in evinde kalmıştır. Osman Hamdi Bey Lagina Hekate Kutsal Alanı ve çevresinde yaptığı çalışmaların tamamını bu evde kalarak yönetmiştir. 1891-1892 yıllarında Osman Hamdi Bey’in Lagina’da yaptığı işin ve yapılan bu fedakarlığın gelecekte neler getireceğini tam anlamadan, bunların faydalı olduğunu düşünerek o zamanın Leynelileri (Turgutlular) tüm çalışmaları desteklemiş ve bu evden yürütülen faaliyetleri yakından takip etmiştir. Dönemin gazeteleri bu çalışmaları sütunlarına taşımışlar ve önemli haberler olarak okuyucularına duyurmuşlardır.

Dönemin zor şartlarına rağmen hiç yılmadan, tarihi ve kültürü korumak, bulunan eserleri güvenli bir yerde sergilemek için Lagina kazıları gerçekleştirilmiştir. Bu dönemde propylon ve stoada kazılar yapmışlar, tapınağın ağır bloklarını bağlanan bir ipten 15-20 kişi asılarak kenara çekip, altındaki eserleri ortaya çıkarmışlardır.

Eserleri bulmak kadar İstanbul Arkeoloji Müzesi’ne taşımak da kolay olmamıştır. Osman Hamdi Bey ve ekibi, buldukları kabartmalı frizler ve heykel parçalarının tamamını Lagina’dan kağnı ve develerin sırtında, kilometrelerce uzaktaki limanlara ve oradan da gemiler ile İstanbul Arkeoloji Müzesi’ne (Müze-i Hümayun) götürmüşlerdir. Osman Hamdi Bey başkanlığında yapılan bu özverili çalışmaların sayesinde, bugün Lagina’dan yurt dışına gittiği bilinen eser yoktur. Çünkü buradaki eserlerin tamamı İstanbul Arkeoloji Müzesi vitrin ve depolarında bulunmaktadır. O dönemde Osman Hamdi Bey, Nemrut Dağı’ndan ayrılıp gün farkıyla Avusturyalılardan önce Lagina’ya gelip, çalışmaları başlatarak, bu eserlerin tamamının ülkemizde kalmasını sağlamıştır. Bunun dışında Lagina kazılarının en önemli yönlerinden birisi de Osmanlı Dönemi’nde bir Türk’ün kazı başkanlığını yaptığı ilk yer olmasıdır.

Osman Hamdi Bey’e Fransız Arkeologlardan J. Chamonard ve J. Carlier’in tapınakta ziyaretleri ve çalışmalarda yardımları olmuştur. Burada bulunan eserler İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmeye başladıktan sonra Lagina ve Hekate Kutsal Alanı’nın ünü antik dönemdeki gibi her yere yayılmıştır. Lagina daha önceden sadece seyyahların uğradığı bir yer iken, bundan sonraki süreçte pek çok araştırmacılar buraya gelmeye başlamıştır.

Günümüzde yapılan arkeolojik kazı ve restorasyon çalışmalarının sonuçlarına bağlı, tanıtımlar sayesinde yoğun bir şekilde yerli ve yabancı ziyaretçileri bulunmaktadır.