Yaşam kalitesini olumsuz etkileyen idrar kaçırma (üriner inkontinans), tedavisi mümkün olan bir hastalıktır. İnkontinans kişinin özgüvenini azaltır, seksüel aktiviteden kaçınmasına ve günlük yaşamda problemler yaşamasına sebep olur. Türk kadınlarındaki inkontinans sıklığının farklı çalışmalarda %16 ile %49,7 arasında değiştiği belirtilmektedir. İnkontinans için en önemli risk faktörleri; yaş, doğum sayısı, vücut kitle indeksinin 25 kg/m 2 üzerinde olması, tekrarlayan idrar yolları enfeksiyonları, diabetes mellitus ve vaginal doğumdur. İnkontinans utanılan bir problem olması nedeniyle genellikle doktora başvurunun az olduğu bir hastalıktır. Bu sorun başarı ile tedavi edilebilmektedir. Tedavi sonrası kadınlar sosyal yaşamlarında daha özgüvenli ve yaşam kalitesi daha yüksek olarak hayatlarına devam edebilmektedir. Bu nedenle hastalara idrar kaçırmanın normal yaşamın bir parçası olmadığını ve tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu anlatabilmek çok önemlidir.

İdrar Kaçırma Sebepleri

Bazı kişilerde öksürme, gülme gibi karın içi basınç artışına sebep olan durumlarda idrar kaçırma görülebildiği gibi aniden idrar yapma hissi ile tuvalete yetişememe şeklinde de görülebilmektedir. İdrar kaçırma çeşitlerine göre sebepler ve tedavi seçenekleri de  eğişkenlik göstermektedir.

İdrar Kaçırma Çeşitleri

Stres tipi inkontinans: Öksürme, hapşırma, gülme, aniden ayağa kalkma ya da ağır bir şey kaldırma gibi karın içi basıncını arttıran günlük faaliyetler sırasında idrar kaçırma şeklinde gerçekleşir. Mesane ve üretrada kapakçıkların zayıflığı sonucu oluşur. En sık sebepleri; gebelik, doğum ve menopozdur.

*Urge tipi inkontinans: Aniden idrar yapma hissi ile tuvalete yetişemeyip idrarın kaçırılmasıdır. Bu tip idrar kaçırmada mesanede istemsiz kasılmalar oluşur ve bunun sonucu ise idrar kaçırılır.

Sebepleri; idrar yolu enfeksiyonları, idrar yollarında taş, kum gibi mesane irritasyonu yapan durumların varlığı, bağırsak problemleri, parkinson hastalığı, alzheimer hastalığı, inme, omurilk yaralanması ve multipl skleroz gibi hastalıklardır. Bu hastalıkların hiçbiri yoksa aşırı aktif mesane sendromu olarak adlandırılır. Urge tipi inkontinans aşırı aktif mesane sendromunun bir semptomudur. Diğer semptıomları acil idrar yapma isteği, sık idrara çıkma ve gece sık idrara çıkmadır.

Değerlendirme

İdrar analizi (enfeksiyon, idrarda kan, taş vb. bulguların araştırılır)

Kan testleri (diyabet vb. sistemik hastalıklar ve böbrek fonksiyon testleri araştırılır.)

Ultrasonografi ile mesane kapasitesine bakılır. Mesanede, böbreklerde ve idrar yollarında

anomali, tümör, taş gibi bulgular araştırılır.

Mesane günlüğü: Mesane günlüğü ile aldığı sıvının miktarı ve cinsini, işeme hacmini, işeme

sıklığını, inkontinans sayısını, sıkışma hissi ve idrar kaçırdığı andaki aktivitesini saatleri ile birlikte kaydeder. Böylece inkontinansı artıran ve azaltan durumların ne olduğu ve inkontinans tipine yönelik bilgiler elde edilir.

Stres test: İdrar kaçırmaya sebep olabilecek karın içi basıncını arttıran durumlarda idrar kaçırma olup olmadığı gözlemlenir.

Ürodinamik inceleme: Gerekli durumlarda yapılan bu inceleme ile mesanenin istirahat (depolama) ve idrar çıkarma sırasında basınçlarının ölçümü yapılarak depolama ve boşaltma işlevleri ayrıntılı değerlendirilir. İdrar kaçırma teşhis ve tedavisi için çok önemli bir değerlendirme yöntemidir.

İdrar Kaçırma Tedavisi

İdrar kaçırma şikayeti olan hastaların ayrıntılı değerlendirilmeleri sonucunda, nedene yönelik birçok tedavi seçeneği uygulanmaktadır. Stres tip inkontinans, urge inkontinanslı hastalar  yanısıra prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırma şikayeti olan hastalar tedavi edilmektedir. Hastalığın ilk basamağı fiziksel ve davranışsal terapiler şeklindedir. Yaşam tarzı değişiklikleri, mesane eğitimi, pelvik taban kas egzersizleri, biyofeedback, intravaginal ve perineal elektrik stimülasyonu, perkütanöz ve transkutanöz tibial sinir stimülasyonu, manyetik stimülasyon uygulanılan tedavi seçenekleridir. Bu seçenekler hastanın durumuna göre kombinasyon şeklinde uygulanmaktadır.

Yaşam Tarzı değişiklikleri

Kilo kontrolü ve obezitenin önlenmesi, sigara bırakılması, kafein tüketiminin azaltılması, mesane irritanlarından kaçınma, diyetin düzenlenmesi, kabızlığın önlenmesi, stres yönetimi ve fiziksel aktiviteyi içerir.

Mesane Eğitimi

Mesane günlüğünden edinilen veriler doğrultusunda idrar yapmanın geciktirilmesi ve idrarı tutabilme konusunda mesaneyi eğitebilme tekniğini içeren davranış modifikasyonları ve egzersizlerdir.

Pelvik taban kas egzersizleri

İdrar yaparken idrarı tutabilme ve durdurabilme ile pelvis kaslarının istemli kasılmasını sağlamaya yönelik egzersizlerdir. Kegel egzersizleri olarak da adlandırılan bu egzersiz programı hastalara detaylı olarak öğretilmektedir.

Biyofeedback

Pelvik taban kas egzersizlerini hastaya öğretmek ve daha etkin şekilde uygulanmasını sağlamak için vaginal veya perineal elektrodlar ile uygulanmaktadır.

Elektrik stimülasyonu

Hem stres hem de urge tip inkontinans hastalarında vaginal, rektal ya da perineal elektrodlarla uygulama yapılmaktadır. Amaç; urge inkontinanslı hastalarda aşırı aktif mesaneyi baskılamak, stres inkontinanslı hastalarda pelvik taban kas güç ve koordinasyonunu artırmaktır. Tedavinin şekli ve cihazın ayarları idrar kaçırmanın tipine göre mutlaka hekim tarafından düzenlenmektedir. Tedavi günde 20-30 dakika süreyle, haftada 2 ya da 3 gün, 6 ya da 12 hafta uygulanmaktadır.

 

Tibial sinir stimülasyonu

Özellikle urge tip inkontinaslı hastalarda perkütanöz olarak iğne ile ya da transkütanöz yöntemle yapışkanlı elektrodlar ile ayak bileğinden tibial sinirin elektrik stimülasyonu ile uyarılması esasına dayanan bir nöromodülasyon yöntemidir.. İlaç tedavisine yanıt alınamayan hastalarda da etkinliği kanıtlanan bu yöntem; haftada 1-3 seans olmak üzere toplam 12 seans olacak şekilde 4-6 hafta uygulanmaktadır. Tibal sinir stimülasyonu  tedavisinin pelvik taban egzersizleri ve mesane eğitimi ile desteklenmesi başarıyı artırmaktadır.


Manyetik Sandalye
 
Manyetik sandalyenin hem stres hem de urge tip idrar kaçırmada etkili olduğu gösterilmiştir. Tedavide düşük ve yüksek frekanslı dalgalar kullanılmaktadır. Tedavinin şekli ve cihazın  ayarları idrar kaçırmanın tipine göre hekim tarafından düzenlenmektedir. Manyetik sandalyenin herhangi bir yan etkisi yoktur. Hasta sandalyede oturduğu süre içinde ilgili bölgede hafif bir titreşim ya da dalgaların çarpma hissini duyabilir, hatta pelvik kasların kasıldığını hissedebilir. Hastaya diğer konservatif tedavi yöntemlerindeki gibi vajina ya da rektuma herhangi bir prob (alet) uygulanmaz. Hasta bir sandalyede 20-30 dakika süreyle elbiseleri ile soyunmaya gerek kalmadan oturur.  Haftada 2 ya da 3 kez, 6 ya da 12 hafta uygulanmaktadır. Manyetik sandalye tedavisinin pelvik taban egzersizleri ve mesane eğitimi ile desteklenmesi başarıyı artırmaktadır. İdrar kaçırmaya, gaz ve büyük abdest kaçırma eşlik ediyorsa bu şikayetlerin iyileşmesine de katkı sağlamaktadır. Hatta prostat ameliyatları sonrası gelişebilen idrar kaçırma tedavisinde de uygulanmaktadır.

 

Sonuç olarak; gerek görülmesi halinde mesanenin fonksiyonları hakkında bilgi veren ürodinami tetkikinin de yapıldığı ünitemizde; tedaviler idrar kaçırma tipine ve muayene sonuçlarına göre yaşam tarzı değişikliği, pelvik taban kas eğitimi, mesane eğitimi ve zamanlı işeme programı, biyofeedback, elektriksel stimulasyon, tibial sinir stimulasyonu ve manyetik stimülasyon gibi tüm konservatif seçeneklerinin yeraldığı kapsamlı ürojinekolojik rehabilitasyon programı şeklinde yürütülmektedir.