Kolossai Antik Kenti’nde ilk sistematik kazı sezonu, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izni ve Bakanlık temsilciliğinde 7 Temmuz–30 Aralık 2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. Kentin daha önce sistematik kazılara konu edilmemiş olması ve özellikle bazı bölümlerde kaçak kazı/tahribat riskinin yüksek seyretmesi nedeniyle, 2025 yılı çalışma programında Kuzey Nekropolis alanı öncelikli müdahale bölgesi olarak belirlenmiştir. Bu tercih, hem mevcut tahribatın bilimsel biçimde belgelenmesi hem de alanın korunarak gelecek sezonlara güvenli şekilde hazırlanması bakımından stratejik önem taşımaktadır.
Kolossai Kuzey Nekropolis, 365/10 Parsel (Google Image)
Kuzey Nekropolis – 365/10 Parsel
2025 sezonunda kazılar, Kolossai Akropolisi’ne yaklaşık 800 m mesafede, Honaz Belediyesi mülkiyetinde bulunan 365/10 numaralı parselde yoğunlaştırılmıştır. Traverten oluşumlu kayalık topoğrafyasıyla öne çıkan bu alan, Kuzey Nekropolis içinde kaya oygu tekne mezarların en yoğun gözlemlendiği kesimlerden biridir. Kazı öncesinde yaklaşık 20.000 m²’lik bölüm, arkeolog gözetiminde, mekanik tahribattan kaçınılarak kontrollü biçimde bitki örtüsünden arındırılmış; böylece yüzey görünürlüğü artırılarak belgeleme ve koruma çalışmalarının sağlıklı biçimde yürütülmesi amaçlanmıştır.
Kolossai Kuzey Nekropolis Kaya Oygu Tekne Mezarlar
Kazı çalışmaları, parselin orta kesiminden geçen sulama kanalının oluşturduğu sınır dikkate alınarak kuzey yarıda başlatılmış; stabilize yolun sağladığı lojistik erişim avantajı nedeniyle alan doğudan batıya doğru kademeli biçimde genişletilmiştir. Yaklaşık 550 m²’lik kazı alanında toplam 76 adet kaya oygu tekne mezar açığa çıkarılmış; mezarların ana kaya yüzeyinin elverişliliğine bağlı olarak bitişik ve düzensiz bir yerleşim düzeni gösterdiği saptanmıştır. Mezar kapaklarının büyük ölçüde tahrip edilmiş olması, alanın geçmişte yoğun kaçak kazıya maruz kaldığını açık biçimde ortaya koymuş; buna karşılık sınırlı müdahale görmüş örneklerde stratigrafik okumaya imkân tanıyan dolgu ilişkileri belgelenebilmiştir. Ayrıca ana kaya üzerinde süreklilik gösteren bir çatlak hattı tespit edilmiş; bu oluşumun tektonik kökenli olabileceği değerlendirilmiş ve disiplinler arası jeoloji-jeofizik araştırmalarıyla netleştirilmesi gerektiği not edilmiştir.
Kolossai Kuzey Nekropolis Kaya Oygu Tekne Mezarlar Havadan Görünüm
Alan genelinde üç adet libasyon çukuru belirlenmiş; ayrıca tümülüs çevresinde kareye yakın planlı bir taş platform ve mezar benzeri küçük ölçekli düzenlemeler açığa çıkarılmıştır. Nekropolisin batı uç kesiminde önceden bilinen tümülüse ulaşılmış; yaklaşık 12 m çapındaki traverten bloklardan oluşan çevre duvarı tamamen açığa çıkarılmıştır. Kaçak kazı yoluyla tahrip edilmiş üst örtü ve giriş hattı belgelenmiş; iç mekânda ön oda ve L biçimli klineye sahip mezar odası düzeni tespit edilerek kazı tamamlanmıştır. Sezon sonunda tümülüs tepe noktasındaki kaçak kazı çukuru kapatılmış; yapı siluetinin korunması ve alanın güvenliği için rehabilitasyon uygulamaları yapılmıştır.
Kolossai Kuzey Nekropolis 2025 Yılı Kazıları Sonrası Havadan Görünüm
Nekropolis yayılımını anlamaya yönelik olarak 5 adet 5×5 m sondaj açması gerçekleştirilmiş; iki sondajda kaya oygu tekne mezarlara ulaşılırken, batı ve kuzey kesimlerde mezar yoğunluğunun belirgin biçimde azaldığı gözlemlenmiştir. Kazılarda ele geçen küçük buluntular (kandiller, unguentarium/balsamariumlar, takılar, amuletler, sikkeler, metal aksamlar vb.) mezar içi ve mezar çevresi kontekslerinden gelmiş; buluntu fişleriyle kayıt altına alınarak temizlik, stabilizasyon ve konservasyon işlemlerine dâhil edilmiştir. Bu veriler, Kolossai Kuzey Nekropolisi’nin gömü pratikleri, ritüel uygulamalar ve maddi kültür repertuvarı hakkında ilk bilimsel veri setini oluşturmaktadır.
Koruma, Güvenlik ve Altyapı
Kazıların sürdürülebilirliği için 2025 sezonunda altyapı ve güvenlik çalışmaları da eş zamanlı yürütülmüştür. Kazı ekibinin konaklaması ve ofis çalışmalarının yürütülmesi amacıyla 365/10 parselde 400 m² konteyner kazı evi inşasına başlanmış; alan tel çit ile çevrilmiş ve kontrollü giriş sistemi oluşturulmuştur.
Kolossai Kazı Başkanlığı Kazı Evi
Ayrıca Kuzey Nekropolis kazı alanı da tel çitle çevrilerek kapılar kilitlenmiş; Honaz İlçe Jandarma Komutanlığı gözetiminde foto kapan sistemi kurulmuştur. Bu önlemler, özellikle kaçak kazı riskinin yüksek olduğu nekropolis alanında, hem arkeolojik verinin korunması hem de düzenli belgelemenin sürdürülebilmesi açısından kritik bir güvenlik altyapısı sağlamıştır.