Yaşam Döngüsü Analizi (YDA), bir ürün ya da hizmetin tüm yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerinin ve kullanılan kaynakların kapsamlı bir şekilde değerlendirildiği bir yaklaşımdır. Bu analiz, özellikle üretim süreçlerine bağlı çevresel etkilerin anlaşılmasını ve bu etkilerin nasıl azaltılabileceği konusunda bilgi sağlar (Chang vd., 2014). Geleneksel çevre teknikleri, genellikle üretim süreçlerine veya ürünlerin son kullanımı ve atık yönetimine odaklanırken, LCA, bir ürünün yaşam döngüsünü yani ham madde çıkarımından, üretim ve kullanım aşamalarına kadar tüm süreçleri dikkate alır. Bu, “beşikten mezara” yaklaşımı olarak bilinir ve çevresel etkilerin daha doğru bir şekilde ortaya konmasını sağlar (Gürül, 2019).

LCA'nın tarihi, 1960'ların sonlarından 1970'lerin başlarına kadar uzanır. Bu dönemde, Midwest Araştırma Enstitüsü ve Franklin Associates Ltd. gibi firmalar tarafından yapılan Çevresel Profil Analizleri (REPA), çevresel etki değerlendirmelerinin ilk örneklerini oluşturmuştur. 1980'lerde, LCA daha sofistike bir biçimde gelişmeye başlamıştır. SETAC (Çevresel Toksikoloji ve Kimya Derneği) tarafından yayımlanan ilk uluslararası LCA standartları, bu metodolojinin kapsamını genişleterek daha derin çevresel etkilerin değerlendirilmesini sağlamıştır. 1990’ların başında, ISO 14040 serisi ile LCA uluslararası standartlar haline gelmiş ve günümüzde bu standartlar, dünya çapında LCA uygulamalarının temelini oluşturmuştur (Ong, 2007).

LCA'nın dört ana aşaması bulunur: İlk aşama, Amaç ve Kapsam belirlemesidir ve burada çalışmanın hedefleri, değerlendirilecek ürün ya da süreç, sistem sınırları ve kullanılacak çevresel etki parametreleri netleştirilir. İkinci aşama olan Envanter Analizi, sistemdeki tüm girdi ve çıktıları belirleyerek, enerji, su, ham madde kullanımı ve bu kullanımlarla bağlantılı çevresel emisyonlar gibi verileri toplar. Üçüncü aşama, Etki Değerlendirmesi, bu verileri kullanarak çevresel etkilerin sınıflandırılmasını ve değerlendirilmesini içerir; burada ürün ya da sürecin çevreye olan katkısı incelenir. Son aşama ise Yorumlama olup, elde edilen sonuçların anlamlı ve karşılaştırmalı şekilde değerlendirilmesi yapılır, iyileştirme önerileri ve çevresel avantajlar ortaya konur. (Rebitzer vd., 2004).

LCA, çevresel yönetim aracı olarak çeşitli kullanıcılar tarafından farklı amaçlarla kullanılmaktadır. LCA, çevresel iyileştirme fırsatlarını belirlemek, daha çevre dostu alternatifler seçmek ve çevresel performans göstergeleri oluşturmak gibi amaçlarla uygulanır. Ancak LCA'nın bazı sınırlamaları vardır. Sistem sınırlarının belirlenmesi, veri kaynaklarının seçimi ve etki kategorilerinin tanımlanması gibi işlemler subjektif olabilir, bu da tutarsızlıklara yol açabilir. Ayrıca, LCA'nın doğruluğu, kullanılan verilerin kalitesine ve erişilebilirliğine bağlıdır, eksik veya hatalı veriler güvenilirlik sorunlarına neden olabilir. LCA, çevresel etkileri fiziksel süreçler üzerinden değerlendirirken, pazar mekanizmaları veya teknolojik gelişmelerin ikincil etkilerini hesaba katmaz (Zamagni vd., 2012).

Sürdürülebilir kalkınma alanında, yaşam döngüsü analiz (YDA), ürün tasarımlarının girdi ve çıktılarının bütünleşik yaklaşımıyla çevresel etkilerini değerlendirerek sürdürülebilirliğin sağlanmasına yardımcı olan önemli bir araçtır. Farklı modellemelerle ürün yaşam döngü analiz sonuçlarıyla sürdürülebilir karbon ve su ayak izleriyle çevresel etkilerin en aza indirmek hedeflenmektedir. Temiz üretim daha az kaynak kullanımı ve daha az atık üreten üretim süreçlerini içermesiyle sürdürülebilirliğin tüm alanlarına önemli katkılar sunmaktadır. Sürdürülebilir kalkınma alanında, yaşam döngüsü analiz (YDA), ürün tasarımlarının çevresel etkilerini değerlendirerek uygun sürdürülebilirliğin sağlanmasına yardımcı olan önemli bir araçtır. Eko-tasarım ürünlerin çevresel etkilerini en aza indirmek için tasarım ilkelerini kapsamaktadır. Yeşil üretim daha az kaynak kullanan ve daha az atık üreten üretim süreçlerini içermektedir.

Tüm bu anlatılanlar ve amaçlar doğrultusunda, sanayinin her alanında konuşulan sürdürülebilirlik, karbon ve su ayak izi, temiz üretim gibi pek çok başlığın içinde yer alan Fen ve Mühendislik alanlarında çalışan, üretimde aktif rol oynayan katılımcılara;

  • Yaşam döngüsü bilincini oluşturmak

  • Sürdürülebilirliğin temiz üretim temelinde kavratmak

  • Üretim süreçlerinin temiz üretime nasıl evrilebileceği hakkında temel bilgileri kazandırmak 

  • Eko-tasarım ilkelerini benimseterek çevre bilinci oluşturmak

  • Ürün yaşam döngü analizinin temel ilkelerini vermek

  • Eğitim sonrasında öğretilen bilgileri kullanarak karar verme yetisi kazandırmak  

Bu eğitimin amaçlarını oluşturmaktadır. 

 

Kaynaklar:

 

  • Chang, D., Lee, C., ve Chen, C.-H. (2014). Review of life cycle assessment towards sustainable product development. Journal of Cleaner production, 83, 48-60. 
  • Gürül, B. (2019). Sürdürülebilir üretim göstergelerinin kurumsal sürdürülebilirlik performansına etkisinin araştırılması. 
  • Ong, C. H. (2007). Life cycle assessment of cement in Malaysia. 
  • Rebitzer, G., Ekvall, T., Frischknecht, R., Hunkeler, D., Norris, G., Rydberg, T., Schmidt, W.-P., Suh, S., Weidema, B. P., ve Pennington, D. W. (2004). Life cycle assessment: Part 1: Framework, goal and scope definition, inventory analysis, and applications. Environment international, 30(5), 701-720. 
  • Zamagni, A., Guinée, J., Heijungs, R., Masoni, P., ve Raggi, A. (2012). Lights and shadows in consequential LCA. The International Journal of Life Cycle Assessment, 17, 904-918.

 

Menü