T.C. Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi
Dermatoloji Anabilim dalı
PİTRİYAZİS ALBA HASTA BİLGİLENDİRME FORMU
1. Hastalığın Kısa Tanımı Pitriyazis alba, özellikle çocuklarda ve ergenlerde sıkça karşılaşılan, tamamen iyi huylu bir cilt rahatsızlığıdır. Hastalığın adındaki "pitriyazis" kelimesi ince ve hafif kepeklenmeyi, "alba" kelimesi ise soluk veya beyaz rengi ifade eder. Ciltte sınırları belirsiz, açık renkli ve hafif pullu lekelerle kendini gösteren bu durum genellikle aylar veya yıllar içinde zamanla kendiliğinden iyileşir.
2. Bu Hastalık Neden Olur? Hastalığın kesin nedeni henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Ancak atopik dermatit gibi alerjik ve hassas bir cilt yapısına sahip olmanın önemli bir faktör olduğu düşünülmektedir. Cildin aşırı kurumasına yol açan sık ve uzun süreli sıcak banyolar, sert keseler yapmak ve nem eksikliği hastalığın ortaya çıkışını kolaylaştırabilir. Aşırı güneş ışığına maruz kalmak doğrudan lekeleri tetiklemese de, sağlam cildin bronzlaşmasına neden olarak soluk lekelerin çok daha belirgin hale gelmesine yol açar. Ayrıca bazı araştırmalar; çinko ve bakır eksikliği ile kanda demir/hemoglobin düşüklüğünün (kansızlık) de bu hastalığın alevlenmesinde rol oynayabileceğini göstermiştir.
3. Belirtiler ve Bulgular
- Sık Görülen Belirtiler: En sık yüzde, özellikle yanaklar, çene ve alın bölgesi ve kolların üst kısımlarında, 0.5 ile 5 cm çapında, yuvarlak veya oval açık renkli lekeler görülür. İlk aşamada hafif pembe ve kabarık olabilen bu lekeler, zamanla üzerinde ince, un gibi bir kepeklenme olan soluk lekelere dönüşür. Genellikle herhangi bir ağrı veya şikayet yaratmaz, bazen çok hafif bir kaşıntı yapabilir.
- Daha Az Görülen Belirtiler: Bazen ergenlerde ve genç erişkinlerde gövdeyi ve bacakları da etkileyen daha geniş çaplı tipleri görülebilir. Daha nadir olarak mantar enfeksiyonlarının eşlik edebildiği mavimsi-kahverengi renkte "pigmente" tiplerine rastlanabilir.
- Acil Değerlendirme Gerektiren Uyarı İşaretleri: Lekeler tebeşir gibi bembeyaz ve tamamen renksiz hale geldiyse (vitiligo şüphesi), üzerinde şiddetli kaşıntı, sulanma veya kabuklanma başladıysa tıbbi bir değerlendirme yapılmalıdır.
4. Bulaşıcı mı? Başkalarına Geçer mi? Hayır, pitriyazis alba kesinlikle bulaşıcı bir hastalık değildir. Herhangi bir bakteri, virüs veya mantar gibi kanıtlanmış bir mikroptan kaynaklanmaz. Bu nedenle dokunmakla, aynı ortamda bulunmakla, oyun oynamakla veya aynı eşyaları kullanmakla başkalarına geçmez.
5. Kimlerde Daha Sık Görülür? En sık 3 ile 16 yaş arasındaki çocuklarda ve ergenlerde ortaya çıkar. Koyu veya esmer tenli bireylerde, güneşlenme veya normal ten rengi ile leke arasındaki renk farkı daha belirgin olduğu için çok daha sık fark edilir. Cinsiyet ayrımı gözetmez; kız ve erkek çocuklarda benzer oranlarda rastlanır. Ailesinde veya kendisinde alerji, astım, egzama öyküsü olan çocuklarda görülme riski daha yüksektir.
6. Tanı Nasıl Konur?
- Muayene ve Testler: Tanı, genellikle dermatoloji uzmanı tarafından yapılan klinik bir göz muayenesi ile rahatlıkla konulabilir. Doktorunuz, lekelerin tam bir renk kaybı mı (vitiligo) yoksa sadece renk solması mı olduğunu ayırt etmek için "Wood lambası" adı verilen özel bir ışıkla cildinizi inceleyebilir. Lekelerin mantar olup olmadığını anlamak için bazen deriden hafif bir kazıntı alınarak mikroskopta incelenebilir. Biyopsi rutinde gerekli değildir, yalnızca tanının şüpheli olduğu çok atipik durumlarda yapılır.
- Hazırlık: Randevuya gelirken doktorun cildinizi doğal haliyle görebilmesi için lekelere fondöten veya yoğun renkli kremler sürmemeniz önerilir.
7. Tedavi Seçenekleri Pitriyazis alba çoğunlukla zararsızdır ve zamanla kendi kendine düzelir. Tedavinin temel amacı cildi desteklemek ve görünümü iyileştirmektir.
- Evde Bakım / Yaşam Tarzı: Güneş kremi kullanmak ve cildi düzenli olarak nemlendirmek tedavinin temelidir. Düzenli nemlendirici kullanımı kuruluk ve pullanmayı giderirken, güneş kremi sağlam cildin bronzlaşıp lekelerin daha da dikkat çekici hale gelmesini engeller.
- Topikal Tedaviler (Krem/Merhem): Eğer lekelerde kızarıklık ve kaşıntı varsa doktorunuz kısa süreliğine hafif etkili kortizonlu kremler reçete edebilir. Kortizonun uzun süreli yan etkilerinden kaçınmak için pimekrolimus veya takrolimus (kalsinörin inhibitörleri) içeren kremler oldukça güvenli ve etkili bir seçenektir; bu ilaçlar ilk sürüldüğünde hafif bir yanma hissi yapabilir. Kalsitriol gibi D vitamini analoğu kremler de kullanılabilir.
- Ağızdan İlaçlar: Pitriyazis alba için standart bir hap tedavisi yoktur. Ancak yapılan kan testlerinde çinko, bakır veya demir eksikliği tespit edilirse, hekiminiz bunları yerine koymak için vitamin veya mineral takviyeleri önerebilir.
- Işık Tedavileri (Fototerapi): Yalnızca vücutta çok yaygın ve standart kremlere dirençli seyreden durumlarda, PUVA veya excimer lazer (308-nm) gibi özel tıbbi ışık tedavileri doktor kontrolünde uygulanabilir.
- Biyolojik Tedaviler ve Cerrahi: Bu hastalık için biyolojik tedavisi veya herhangi bir cerrahi prosedür uygulanmaz.
8. Günlük Yaşam Önerileri
- Cilt Bakımı Rutini: Cildinizi sert kimyasallar ve yoğun parfümlü ürünler yerine nazik, sabun içermeyen (sindet) temizleyicilerle yıkayın.
- Banyo ve Nemlendirme: Banyo sürenizi kısa tutun (5-10 dakika) ve suyun ılık olmasına özen gösterin. Kese, lif veya sert fırçalarla cildi tahriş etmekten kaçının. Banyodan çıkar çıkmaz, cilt henüz hafif nemliyken seramid veya vazelin içeren kokusuz yoğun bir nemlendirici sürün.
- Güneş, Kıyafet, Kozmetik: Güneşe çıkmadan önce mutlaka en az 30 koruma faktörlü (SPF) bir güneş kremi sürün. Cildi tahriş etmeyen, nefes alan pamuklu kıyafetleri tercih edin.
- Kaşıntı Yönetimi: Hafif kaşıntı durumlarında cildi kaşımak yerine serin kompresler yapın ve doktorunuzun verdiği kremleri kullanın.
- İş, Okul ve Sosyal Yaşam: Hastalık tamamen zararsızdır; çocuğunuzun okula gitmesinde, havuza girmesinde, spor veya sosyal aktivitelere katılmasında hiçbir sakınca yoktur.
9. Korunma ve Alevlenmeyi veya Tekrarı Önleme Cilt bariyerini güçlü tutmak, alevlenmeleri önlemenin en önemli yoludur. Cildin kurumasını engellemek için düzenli nemlendirici alışkanlığı edinilmelidir. Çok sıcak suyla uzun süre yıkanmaktan uzak durulmalı, güneşten korunma ihmal edilmemelidir. Eğer hastada eşlik eden bir atopik dermatit (egzama) varsa, egzamayı tetikleyen tahriş edici maddelerden kaçınmak pitriyazis alba'nın da yatışmasına yardımcı olur.
10. Sık Sorulan Sorular
- İyileşir mi? Evet, genellikle aylar ila birkaç yıl içinde herhangi bir yoğun tedaviye gerek kalmadan kendiliğinden düzelir.
- İz bırakır mı? Hayır, cilt iyileştikten sonra tamamen normal rengine döner, kalıcı bir beyazlık veya yara izi bırakmaz.
- Kronik mi? Bazen yıllarca sürebilen, kışın kurulukla veya yazın güneşle belirginleşen inatçı bir seyir gösterebilir ancak yetişkinliğe doğru genellikle kaybolur.
- Hamilelikte ne olur? Bu hastalık daha çok çocuklarda ve gençlerde görüldüğünden hamilelikte nadir rastlanır. Hamilelik üzerinde veya anne karnındaki bebek üzerinde hiçbir olumsuz etkisi yoktur.
- Çocuğa geçer mi? Hastalığın kendisi genetik veya bulaşıcı değildir ancak ailede egzama, astım gibi alerjik bünye varsa, çocuklarda da benzer cilt hassasiyeti ve pitriyazis alba görülebilir.
- Hangi doktora gidilir? Teşhis ve takip için Deri ve Zührevi Hastalıklar (Dermatoloji) uzmanına başvurulmalıdır.
- Hangi ürünleri kullanmalıyım/kaçınmalıyım? Parfümlü sabunlar, alkol içeren ürünler ve sert keselerden kaçının. Kokusuz, boyasız yoğun nemlendiriciler ile mineral bazlı güneş kremleri kullanın.
- Bu bir mantar enfeksiyonu mudur? Hayır. Görüntüsü bazı mantar enfeksiyonlarını andırabilse de pitriyazis alba bir mantar hastalığı değildir.
- Lekeleri keseleyerek geçirebilir miyim? Kesinlikle hayır. Keselemek cildi daha çok tahriş ederek hastalığın alevlenmesine ve lekelerin büyümesine neden olur.
- Güneşlenmek lekeleri geçirir mi? Hayır, aksine sağlam cildi koyulaştıracağı için açık renkli lekelerin çok daha belirgin hale gelmesine yol açar.
11. Ne Zaman Doktora Başvurmalıyım?
- Lekelerin rengi tamamen fildişi veya tebeşir gibi bembeyaz bir tona dönüştüyse (vitiligo ihtimali),
- Sadece açık renkli lekeler olmaktan çıkıp üzerinde sulanma, yara veya kalın kabuklar oluşuyorsa,
- Ciddi düzeyde kaşıntı veya ağrı geliştiyse,
- Uygulanan nemlendirici ve hafif tedavilere rağmen lekeler çok hızlı bir şekilde tüm vücuda yayılıyorsa vakit kaybetmeden doktorunuza başvurmalısınız.
12. Doktor Randevusunda Sorulabilecek Sorular
- Bu lekelerin kesin olarak pitriyazis alba olduğundan nasıl emin olabiliriz?
- Lekelerin vitiligo veya mantar olma ihtimali var mı, ek bir test gerekir mi?
- Benim/çocuğumun cilt tipine en uygun günlük nemlendirici ve temizleyici hangisidir?
- Yaz aylarında güneşten korunmak için hangi özelliklerde bir güneş kremi almalıyım?
- Reçete ettiğiniz tedavi kremlerini tam olarak ne sıklıkla ve ne kadar süreyle kullanmalıyım?
- Kortizonlu kremlerin olası yan etkilerinden korunmak için nelere dikkat etmeliyiz?
- Kanda çinko, demir veya vitamin seviyelerine bakılmasına gerek var mı?
- Hastalığın tamamen iyileşme süreci ortalama ne kadar sürer?
- Evdeki diğer çocuklara temasla bulaşma riski var mıdır?
- Cilt bakımı dışında beslenme veya diyetle ilgili yapmamız gereken bir değişiklik var mı?
Hazırlayan: Prof. Dr. Ahmet Metin