TC. Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi
Deri ve Zührevi Hastalıklar Anabilim Dalı
Hidradenitis Suppurativa (HS) Hasta Bilgilendirme Rehberi
1. Hastalığın Kısa Tanımı
Hidradenitis suppurativa (HS), halk arasında bazen "köpek memesi hastalığı" olarak da bilinen, kıl köklerini tutan kronik, iltihaplı ve tekrarlayıcı bir deri hastalığıdır. Genellikle koltuk altı, kasık, meme altı ve kalça gibi cildin kıvrım yaptığı bölgelerde ağrılı şişlikler (nodüller), apseler ve akıntılı tüneller ile kendini gösterir. Hastalık, yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilse de uygun tıbbi ve cerrahi tedavilerle yönetilebilir bir durumdur.
2. Bu Hastalık Neden Olur?
HS’nin kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, birçok faktörün bir araya gelmesiyle oluştuğu düşünülmektedir:
a) Kıl Kökü Tıkanması: Hastalık, kıl folikülünün (kıl kökü kanalı) tıkanması ve ardından genişleyip yırtılmasıyla başlar.
b) Bağışıklık Sistemi: Bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi (otoenflamasyon), iltihaplanmaya neden olan maddelerin (sitokinler) artışına yol açar.
c) Genetik: Hastaların yaklaşık %30-40’ının ailesinde benzer şikayetleri olan kişiler bulunur, bu da genetik bir yatkınlık olduğunu gösterir.
d) Risk Faktörleri: Sigara içmek ve obezite (aşırı kilo), hastalığın gelişimi ve şiddetlenmesi ile güçlü bir şekilde ilişkilendirilmiştir.
e) Hormonlar: Hastalık genellikle ergenlikten sonra başlar ve kadınlarda adet dönemlerinde alevlenebilir, bu da hormonların etkili olduğunu düşündürmektedir.
3. Belirtiler ve Bulgular HS belirtileri kişiden kişiye değişebilir ve zamanla ilerleyebilir.
i. Sık Görülen Belirtiler:
§ Koltuk altı, kasık, kalça veya meme altında ağrılı, kırmızı şişlikler (nodüller).
§ Zamanla büyüyüp açılabilen, irinli ve bazen kötü kokulu akıntı yapan apseler
§ Deri altında birbirine bağlanan tüneller (sinüs yolları).
§ Tekrarlayan iyileşmeler sonucu oluşan sertleşmiş ip benzeri yara izleri (skarlar).
§ "Çift başlı" siyah noktalar (komedonlar).
ii. Acil Değerlendirme Gerektiren Uyarı İşaretleri:
§ Lezyon çevresinde hızla yayılan kızarıklık, şiddetli ağrı ve ateş (enfeksiyon belirtisi olabilir).
§ Aniden gelişen ve dayanılmaz hale gelen ağrılı şişlikler (akut apse).
4. Bulaşıcı mı? Başkalarına Geçer mi?
Hayır, Hidradenitis suppurativa bulaşıcı bir hastalık değildir. Kişisel hijyen eksikliğinden kaynaklanmaz. Başkalarına temas yoluyla geçmesi mümkün değildir.
5. Kimlerde Daha Sık Görülür?
a) Yaş: Genellikle 20’li ve 30’lu yaşlardaki genç yetişkinlerde başlar; ergenlik öncesi veya 55 yaş sonrası başlangıç daha nadirdir.
b) Cinsiyet: Batı toplumlarında kadınlarda erkeklere oranla 3 kat daha sık görülür.
c) Etnik Köken: Afrika kökenli bireylerde görülme sıklığı daha yüksektir.
d) Özel Gruplar: Down sendromlu bireylerde daha sık görülebilir.
6. Tanı Nasıl Konur?
HS tanısı için özel bir kan testi yoktur; tanı genellikle dermatoloji uzmanı tarafından yapılan muayene ile konur.
a. Muayene: Doktorunuz tipik lezyonları (nodül, tünel), tipik bölgeleri (kıvrım yerleri) ve hastalığın tekrarlayıcı (son 6 ayda en az 2 kez) olup olmadığını değerlendirir.
b. Görüntüleme: Deri altındaki tünellerin derinliğini ve yaygınlığını görmek için bazen ultrason veya MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme) istenebilir.
c. Hazırlık: Randevunuza giderken daha önceki şikayetlerinizi, kullandığınız ilaçları ve ailenizde benzer hastalık olup olmadığını not etmeniz faydalı olacaktır.
7. Tedavi Seçenekleri
Tedavi, hastalığın şiddetine (Hurley evresi) göre kişiye özel planlanır.
a. Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Kilo verme ve sigarayı bırakma, tedavi başarısını artırmak için kritik öneme sahiptir.
b. Topikal Tedaviler (Sürülen İlaçlar):
Hafif vakalarda klindamisin içeren losyonlar veya %15 rezorsinol içeren kremler kullanılabilir. Antiseptik yıkamalar da önerilebilir.
c. Ağızdan Alınan İlaçlar:
i. Antibiyotikler: Tetrasiklinler veya klindamisin-rifampisin kombinasyonu iltihabı baskılamak için kullanılır.
ii. Hormonal Tedaviler: Kadın hastalarda spironolakton veya doğum kontrol hapları faydalı olabilir.
iii. Retinoidler: Asitretin gibi ilaçlar bazı hastalarda kullanılabilir.
d. Biyolojik Tedaviler:
Orta ve şiddetli HS için geliştirilmiş, bağışıklık sistemindeki belirli hedefleri (TNF veya IL-17) bloke eden iğne tedavileridir (örneğin; adalimumab, sekukinumab, bimekizumab).
e. İşlemler ve Cerrahi seçenek:
§ İnsizyon ve Drenaj: Çok ağrılı apselerin içinin boşaltılması işlemidir; geçici rahatlama sağlar ancak hastalık tekrarlayabilir.
§ Deroofing (Tünel açma): Tünellerin tavanının açılarak iyileşmeye bırakılması işlemidir; doku koruyucu bir yöntemdir.
§ Eksizyon (Çıkarma): Hastalıklı dokunun tamamen cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
§ Lazer Tedavileri: Nd:YAG lazer gibi yöntemler kıl köklerini hedef alarak iyileşme sağlayabilir.
8. Günlük Yaşam Önerileri
§ Giyim: Sürtünmeyi azaltmak için bol, gevşek ve pamuklu kıyafetler tercih edin.
§ Cilt Bakımı: Bölgeyi nazik temizleyicilerle yıkayın; sert ovalamaktan kaçının. Tıraş olmak yerine lazer epilasyon gibi yöntemleri doktorunuza danışın, çünkü tıraş tahrişi artırabilir.
§ Ağrı Yönetimi: Ağrılı dönemlerde doktorunuzun önerdiği ağrı kesiciler, sıcak kompresler veya topikal (sürülen) lidokain/mentol içeren ürünler kullanılabilir.
§ Psikolojik Destek: HS, depresyon ve kaygıya yol açabilir; profesyonel destek almak yaşam kalitenizi artırabilir.
9. Korunma ve Alevlenmeyi Önleme
Hastalığın tamamen önlenmesi genetik faktörler nedeniyle mümkün olmasa da alevlenmeler azaltılabilir:
• Sigaradan Uzak Durun: Sigara içmek hastalığı tetikleyen en güçlü faktörlerden biridir; bırakmak tedaviye yanıtı artırır.
• Kilo Kontrolü: Obezite, sürtünmeyi ve iltihabı artırır; kilo vermek hastalığın şiddetini azaltabilir.
• Sürtünmeden Kaçınma: Cildin birbirine sürttüğü bölgeleri kuru tutmak ve tahriş edici kıyafetlerden kaçınmak önemlidir.
10. Sık Sorulan Sorular
i. HS tamamen iyileşir mi? HS kronik (uzun süreli) bir hastalıktır. Tedavinin amacı hastalığı kontrol altına almak, ağrıyı azaltmak ve ilerlemesini durdurmaktır; ancak cerrahi ile bazı bölgelerde tam iyileşme sağlanabilir.
ii. Hangi doktora gitmeliyim? HS tanı ve tedavisi için bir Dermatoloji (Cildiye) uzmanına başvurmalısınız.
iii. Yediğim gıdalar hastalığı etkiler mi? Bazı çalışmalar süt ürünleri, şekerli gıdalar ve bira mayasının hastalığı tetikleyebileceğini öne sürmektedir; ancak diyet değişikliklerini doktorunuzla konuşmalısınız.
iv. Hastalık kansere dönüşür mü? Çok nadir de olsa, uzun süreli ve tedavi edilmemiş, özellikle kalça bölgesindeki lezyonlarda deri kanseri (skuamöz hücreli karsinom) gelişme riski bildirilmiştir.
v. Lazer epilasyon yaptırabilir miyim? Evet, Nd:YAG lazer epilasyon kıl köklerini azaltarak hastalığın seyrini olumlu etkileyebilir.
vi. Hamilelikte hastalık nasıl seyreder? Hamilelikte hastalığın seyri kişiden kişiye değişir; bazı hastalarda kötüleşme, bazılarında iyileşme görülebilir. Doğum sonrası alevlenme riski vardır.
vii. Çocuğuma geçer mi? Ailevi yatkınlık söz konusudur, ancak bu her çocuğun hasta olacağı anlamına gelmez.
viii. Hangi ürünleri kullanmamalıyım? Bölgeyi tahriş edebilecek sert lifler, sıkı sentetik kıyafetler ve jiletle tıraş yapmaktan kaçınmalısınız.
11. Ne Zaman Doktora Başvurmalıyım?
§ Koltuk altı veya kasıklarınızda geçmeyen, ağrılı şişlikler fark ettiğinizde.
§ Şişlikler açılıp akıntı yapmaya başladığında.
§ Var olan lezyonlarınızda ani ağrı artışı, ateş veya yaygın kızarıklık gelişirse (acil durum olabilir).
§ Hastalık nedeniyle günlük işlerinizi yapmakta zorlanıyorsanız veya ruh haliniz kötü etkileniyorsa.
Hazırlayan: Prof. Dr. Ahmet Metin