TC. Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi
Deri ve Zührevi Hastalıklar Anabilim Dalı

 

KELOID: HASTA BILGILENDIRME REHBERI

Bu metin tıbbi tavsiye yerine geçmez; tanı ve tedavi için mutlaka bir dermatoloji uzmanına başvurunuz.

1. Hastalığın Kısa Tanımı

Keloidler, ciltteki bir yaralanma sonrası iyileşme sürecinin aşırı çalışması sonucu oluşan, iyi huylu, sert ve lifli büyümelerdir. Normal bir yara izinden (skar) farklı olarak, keloidler orijinal yaranın sınırlarını aşarak sağlam cilde doğru yayılırlar. Genellikle kendiliğinden gerilemezler ve tedavi edilseler bile tekrarlama eğilimleri yüksektir.

2. Bu Hastalık Neden Olur?

Keloidlerin kesin nedeni tam olarak anlaşılamamış olsa da, yara iyileşmesi sırasında fibroblast adı verilen hücrelerin aşırı miktarda kolajen üretmesi sonucu oluştuğu bilinmektedir.

  1. Cilt Travmaları: Cerrahi kesiler, yanıklar, aşılar, böcek ısırıkları ve kulak deldirme (piercing) en yaygın tetikleyicilerdir.
  2. Enflamatuar Durumlar: Akne (sivilce), suçiçeği veya folikülit (kıl kökü iltihabı) gibi ciltteki iltihaplanmalar keloid oluşumuna yol açabilir.
  3. Genetik ve Sistemik Faktörler: Ailede keloid öyküsü olması güçlü bir risk faktörüdür. Ayrıca hormonal dalgalanmaların (ergenlik, gebelik) ve hipertansiyon gibi durumların da etkili olabileceği düşünülmektedir.
  4. Cilt Gerginliği: Göğüs ön duvarı veya omuzlar gibi cildin gerildiği bölgelerde oluşma riski daha yüksektir.

3. Belirtiler ve Bulgular

Keloidler yaralanmadan aylar, hatta yıllar sonra ortaya çıkabilir.

Sık Görülen Belirtiler:

  1. Görünüm: Orijinal yara sınırının dışına taşan, kabarık, sert, parlak, ten rengi, kırmızı veya koyu renkli (hiperpigmente) nodüller veya plaklar.
  2. Duyu Belirtileri: Hastaların %20-40'ında ağrı veya ciddi kaşıntı (pruritus) görülür.
  3. Yerleşim Yerleri: En sık kulak memeleri, omuzlar, göğüs ön duvarı (présternal bölge), sırtın üst kısmı ve yanaklarda görülür.

Daha Az Görülen veya İleri Belirtiler:

  1. Hareket Kısıtlılığı: Eklem üzerindeki büyük keloidler "kontraktür" denilen hareket kısıtlılığına neden olabilir.
  2. Psikolojik Etki: Özellikle görünür bölgelerde olduklarında kozmetik kaygıya ve yaşam kalitesinde düşüşe neden olabilirler.

4. Bulaşıcı mı? Başkalarına Geçer mi?

Hayır, keloid bulaşıcı değildir. Kişiden kişiye temasla geçmez; vücudun kendi yara iyileşme mekanizmasındaki bir bozukluktur.

5. Kimlerde Daha Sık Görülür?

  1. Etnik Köken: Koyu tenli bireylerde (Afrika, Asya veya Hispanik kökenli) beyaz tenlilere göre çok daha sık görülür.
  2. Yaş: En sık 10-30 yaş aralığında ortaya çıkar. Çocuklarda ergenlik öncesi ve yaşlılarda daha nadirdir.
  3. Cinsiyet: Genel olarak kadın ve erkeklerde eşit oranda görülür, ancak kulak deldirme alışkanlığının daha yaygın olması nedeniyle genç kadınlarda kulak keloidlerine daha sık rastlanabilir.
  4. Gebelik: Gebelik sırasında hormonların etkisiyle keloidlerin büyüyebileceği bildirilmiştir.

6. Tanı Nasıl Konur?

Tanı genellikle doktorun lezyonu görmesi ve muayene etmesiyle (klinik tanı) konur.

  1. Fizik Muayene: Doktor, yara izinin sınırlarını, sertliğini ve büyüme şeklini değerlendirir.
  2. Dermoskop: Cilt yüzeyini büyüterek inceleyen bu aletle, keloid ile hipertrofik skar (yara sınırları içinde kalan kabarık iz) arasındaki farkı anlamaya yardımcı olabilecek damar yapıları incelenebilir.
  3. Biyopsi: Nadiren, görünümü şüpheli olan durumlarda diğer tümörlerden ayırt etmek için küçük bir parça alınarak inceleme (biyopsi) gerekebilir.

7. Tedavi Seçenekleri

Tek bir "altın standart" tedavi yoktur ve genellikle nüksü (tekrar etmeyi) önlemek için birden fazla yöntem birlikte kullanılır (kombinasyon tedavisi).

  1. Enjeksiyon Tedavileri:
    1. Kortikosteroidler (Kortizon): Keloid içine yapılan triamsinolon enjeksiyonları, lezyonu düzleştirmek ve iltihabı azaltmak için en sık kullanılan birinci basamak tedavidir.
    2. Diğer İlaçlar: 5-Fluorouracil (5-FU), Bleomisin veya Verapamil gibi ilaçlar bazen tek başına veya kortizonla birlikte enjekte edilebilir.
    3. Botulinum Toksini (Botoks): Kas gerginliğini azaltarak ve hücreleri etkileyerek ağrı, kaşıntı ve hacmi azaltmada etkili olabilir.
  2. Topical (Yüzeysel) ve Fiziksel Tedaviler:
    1. Silikon Jeller/Örtüler: Yara iyileşmesinden hemen sonra kullanıldığında nemliliği artırarak keloid oluşumunu önlemeye veya mevcut izi yumuşatmaya yardımcı olabilir.
    2. Basınç Tedavisi: Özellikle kulak keloidleri cerrahi olarak çıkarıldıktan sonra, bölgeye baskı uygulayan özel küpeler veya klipsler kullanılması tekrarı önleyebilir.
    3. Kriyoterapi (Dondurma): Sıvı azot kullanılarak lezyonun dondurulmasıdır. Tek başına veya enjeksiyonlarla birlikte kullanılabilir.
  3. Cerrahi ve Işın Tedavisi:
    1. Cerrahi Çıkarma: Keloid kesilerek alınabilir ancak tek başına cerrahi yapıldığında nüks oranı çok yüksektir (%45-100). Bu nedenle cerrahi neredeyse her zaman başka bir tedaviyle (kortizon enjeksiyonu veya radyoterapi gibi) birleştirilmelidir.
    2. Radyoterapi (Işın Tedavisi): Cerrahi sonrası hemen uygulandığında (genellikle ilk 24-72 saat içinde) tekrar etme riskini önemli ölçüde azaltır.
  4. Lazer Tedavileri:
    1. Pulsed dye lazer (PDL), fraksiyonel CO2 lazer ve Nd:YAG lazerler, keloidin damarlanmasını azaltmak, kalınlığını inceltmek ve kaşıntıyı gidermek için kullanılabilir.

8. Günlük Yaşam Önerileri

  1. Kaşıntı Yönetimi: Keloidler ciddi kaşıntıya neden olabilir. Doktorunuzun önereceği nemlendiriciler, silikon örtüler veya antihistaminik ilaçlar rahatlama sağlayabilir.
  2. Tahrişten Kaçınma: Keloidin üzerine baskı yapan sıkı giysilerden veya sürtünmeden kaçınmak, ağrı ve iltihabı azaltabilir.

9. Korunma ve Alevlenmeyi Önleme

Keloid eğilimi olan kişilerde "önleme", tedaviden daha etkilidir.

  1. Gereksiz Travmadan Kaçınma: Ailesinde keloid öyküsü olanlar, kulak deldirme, dövme veya kozmetik amaçlı gereksiz cerrahi işlemlerden kaçınmalıdır.
  2. Erken Müdahale: Akne veya yaralanma sonrası yara iyileşmesi gecikirse veya kabarma başlarsa hemen doktora başvurulmalıdır. Cerrahi sonrası silikon jel veya baskı tedavilerine erken başlamak riski azaltabilir.
  3. Cerrahi Teknik: Zorunlu ameliyatlarda, cerrahın cildi germeden dikiş atması önemlidir.

10. Sık Sorulan Sorular

Soru 1: Keloid tamamen geçer mi?
Cevap: Keloidlerin tedavisi zordur ve tamamen yok olmaları garanti edilemez. Tedavi genellikle şikayetleri azaltmayı (kaşıntı, ağrı) ve lezyonu düzleştirip küçültmeyi hedefler.

Soru 2: Ameliyatla aldırırsam kurtulur muyum?
Cevap: Sadece ameliyatla alındığında keloidin tekrar çıkma ihtimali çok yüksektir ve bazen eskisinden daha büyük bir şekilde geri dönebilir. Bu nedenle ameliyat mutlaka kortizon enjeksiyonu veya radyoterapi gibi ek tedavilerle desteklenmelidir.

Soru 3: Kanserleşir mi?
Cevap: Hayır, keloidler iyi huylu (benign) lezyonlardır ve kansere dönüşmezler.

Soru 4: Çocuğumda kulak deldirmek güvenli mi?
Cevap: Ailede keloid öyküsü varsa veya çocuk daha önce keloid geliştirdiyse kulak deldirme önerilmez. Ergenlik döneminde (10-30 yaş arası) risk daha yüksektir.

Soru 5: Hangi doktora gitmeliyim?
Cevap: Tanı ve tedavi için bir Dermatolog (Cildiye Uzmanı) veya Plastik Cerraha başvurabilirsiniz.

Soru 6: "Hipertrofik skar" ile "keloid" aynı şey mi?
Cevap: Hayır. Hipertrofik skarlar da kabarıktır ancak yara sınırları içinde kalırlar ve zamanla kendiliğinden düzelebilirler. Keloidler ise yara sınırını aşar, sağlıklı deriye yayılır ve zamanla kendiliğinden geçmezler.

Soru 7: Lazer tedavisi işe yarar mı?
Cevap: Evet, özellikle diğer tedavilerle (örneğin ilaç enjeksiyonu) birleştirildiğinde lazer tedavileri keloidin kızarıklığını, kalınlığını ve kaşıntısını azaltmada etkili olabilir.

Soru 8: Gebelikte keloidlerim büyür mü?
Cevap: Evet, gebelik sırasındaki hormonal değişiklikler nedeniyle keloidlerin büyümesi veya belirtilerin artması mümkündür.

11. Ne Zaman Doktora Başvurmalıyım?

  1. Yaranız iyileştikten sonra bölgede sertlik, kabarıklık veya büyüme fark ederseniz.
  2. Mevcut bir yara izinde şiddetli ağrı, kaşıntı veya hareket kısıtlılığı başlarsa.
  3. Keloid benzeri bir lezyon hızla büyüyor veya görünümü değişiyorsa.

12. Doktor Randevusunda Sorulabilecek Sorular

  1. Bu lezyon kesin olarak keloid mi yoksa başka bir şey olabilir mi?
  2. Benim için en uygun tedavi seçeneği hangisi?
  3. Tedavinin yan etkileri (renk değişimi, ağrı, ciltte çökme vb.) nelerdir?
  4. Tedavi sonrası lezyonun tekrar etme riski nedir?
  5. Cerrahi düşünülüyorsa, tekrarı önlemek için ek olarak ne yapılacak (ışın, enjeksiyon vb.)?
  6. Evde uygulayabileceğim silikon bantlar veya kremler işe yarar mı?
  7. Tedavi ne kadar sürecek ve kaç seans gerekecek?
  8. Kaşıntıyı azaltmak için ne kullanabilirim?
  9. Ailemdeki diğer kişilerde de olma riski var mı?
  10. Lazer tedavisi benim cilt tipim için uygun mu?

Hazırlayan: Prof. Dr. Ahmet Metin