TC. Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi
Deri ve Zührevi Hastalıklar Anabilim Dalı

 

Eritrazma Hasta Bilgilendirme Rehberi

 

Hastalığın Kısa Tanımı Eritrazma, cildin en üst tabakasını etkileyen, yüzeysel ve kronik bir bakteriyel enfeksiyondur. Genellikle koltuk altı, kasık, meme altı ve ayak parmak araları gibi cildin kıvrım yerlerinde görülür. Hastalığın etkeni, normalde derimizde zararsız bir şekilde yaşayan Corynebacterium minutissimum adlı bir bakteridir. Bu bakteri, uygun ortamı bulduğunda çoğalarak ciltte kırmızımsı-kahverengi, hafif pullu lekelere yol açar.

Bu Hastalık Neden Olur? Eritrazmaya neden olan bakteri cilt floramızın normal bir üyesidir, ancak belirli bölgesel çevre şartları bakterinin zararsız halden enfeksiyon yapıcı hale geçmesine neden olur. Sıcak ve nemli ortamlar, aşırı terleme ve dar, hava aldırmayan kıyafetler en önemli tetikleyicilerdir. Obezite ve şeker hastalığı cilt kıvrımlarında sürtünmeyi ve nemi artırdığı, ayrıca bağışıklık yanıtını zayıflattığı için bu enfeksiyonun gelişmesinde çok güçlü risk faktörleridir. Kötü hijyen koşulları ve cildin savunma bariyerini bozan sedef hastalığı veya hidradenitis suppurativa gibi diğer dermatolojik rahatsızlıklar da hastalığın oluşma riskini artırır.

Belirtiler ve Bulgular

  • Sık görülen belirtiler: Kasık, koltuk altı, ayak parmak araları vb. gibi cilt kıvrımlarında keskin sınırlı ama düzensiz şekilli, kırmızı, pembe veya kahverengi lekeler görülür. Lekelerin üzerinde ince kepeklenmeler bulunabilir. Çoğunlukla hiçbir şikayete yol açmaz veya sadece hafif bir kaşıntı yapabilir. Koyu tenli kişilerde ise kırmızılıktan ziyade morumsu veya koyu kahverengi bir renk değişikliği izlenebilir.
  • Daha az görülen belirtiler: Yaşlılarda ayak tırnağı altına yayılarak tırnakta siyah/kahverengi renk değişikliğine yol açabilir. Nadiren "diskoid eritrazma" adı verilen, gövde ve kollarda yaygın pullu döküntülerle seyreden bir formu vardır. Kadınlarda dış genital bölgede görüldüğünde beyaz, kalınlaşmış deri plaklarına ve kronik şiddetli kaşıntıya neden olabilir.
  • Acil değerlendirme gerektirebilecek uyarı işaretleri: Ayak parmak aralarında veya diğer cilt kıvrımlarında derin çatlaklar, aşırı sulanma ve artan ağrı gelişirse; alana mantarların veya diğer bakterilerin eklendiği ciddi bir ikincil enfeksiyon şüphesiyle tıbbi değerlendirme gerekir.

Bulaşıcı mı? Başkalarına Geçer mi? Etken bakteri esasen cildimizin normal florasında bulunduğu için hastalık çoğunlukla kişinin kendi cildindeki nem ve ısı artışından kaynaklanır. Bulaşıcılığı oldukça düşüktür; ancak enfekte cilt pullarının doğrudan temasıyla, ortak havlu veya benzeri eşyaların kullanımıyla nadiren de olsa başkalarına veya eşlere geçiş gösterebilir.

Kimlerde Daha Sık Görülür? Hastalık genellikle erişkinlerde ve ergenlerde görülür; yaş ilerledikçe görülme sıklığı giderek artar. Çocuklarda son derece nadirdir. Tüm ırkları etkilemekle birlikte, sıcak ve nemli tropikal iklimlerde yaşayanlarda, erkeklerde ve obezitesi olan veya şeker hastalığı bulunan kişilerde çok daha sıktır. Toplumda diyabetik ve obez hastaların ayak parmak arası enfeksiyonlarının neredeyse yarısını eritrazma oluşturur. Askerler ve sporcular gibi yoğun terleyen ve kapalı kıyafet/bot giyen gruplarda da sık rastlanır.

Tanı Nasıl Konur?

  • Klinik muayene ve "Wood lambası" adı verilen özel bir morötesi ışık kaynağı ile tanı konur. Bakterinin ürettiği porfirin adlı madde, karanlık odada bu ışık altında karakteristik "mercan kırmızısı" veya pembe renkte parlar.
  • Daha modern bir yöntem olan ultraviyole kaynaklı floresan dermoskopi de tanıda oldukça başarılıdır. Mantar hastalıklarıyla çok karıştığı için, ayrım yapmak amacıyla deriden kazıntı alınarak mikroskopta incelenebilir; mantar elemanlarının görülmemesi eritrazmayı destekler. Tanı için biyopsi veya kültüre çok nadiren ihtiyaç duyulur.
  • Hastanın muayeneye giderken hazırlığı: Wood lambası ile bakıldığında mercan kırmızısı parlamanın görülebilmesi için porfirin maddesinin ciltten yıkanmamış olması gerekir. Hastaların muayeneden hemen önce banyo yapmaması veya lezyonlu bölgeyi keselememesi çok önemlidir; aksi takdirde boya maddesi suyla akıp gideceği için test yanlışlıkla negatif çıkabilir.

Tedavi Seçenekleri

  • Evde bakım / yaşam tarzı: Bölgenin tamamen kuru tutulması, terlemeyi önleyen pamuklu ve bol giysiler tercih edilmesi, kilo verilmesi ve kan şekerinin kontrol altında tutulması hem tedavinin hem de tekrarların önlenmesinin temel taşıdır.
  • Topikal tedaviler (krem/merhem vb.): Hafif ve sınırlı vakalarda ilk tercihtir. Fusidik asit, klindamisin, mupirosin ve klotrimazol veya mikonazol gibi kremler başarıyla kullanılır. Salisilik asit ve benzoik asit içeren keratolitik merhemler de oldukça etkilidir. Yan etkiler: Genellikle çok iyi tolere edilirler, yan etkileri yoktur veya sadece sürülen yerde çok nadiren hafif tahriş/alerji yapabilirler.
  • Ağızdan ilaçlar: Dirençli, çok yaygın (jeneralize) olan veya hastanın bağışıklık sisteminin zayıf/diyabetik olduğu durumlarda hap tedavisi kullanılır. Eritromisin, klaritromisin, tetrasiklin veya doksisiklin gibi oral antibiyotikler reçete edilebilir. Yan etkiler: Bu antibiyotikler mide bulantısı, karın ağrısı, ishal veya alerjik reaksiyonlar gibi sistemik yan etkilere yol açabilir; dozları mutlaka hekim kontrolünde düzenlenmelidir.
  • Işık tedavileri (fototerapi):
  • Biyolojik tedaviler:
  • Prosedürler / cerrahi:

Günlük Yaşam Önerileri

  • Cilt bakımı rutini: Kasık, koltuk altı, parmak araları etkilenen bölgeleri her zaman temiz tutun. İyileşmeyi hızlandırmak için doktor tavsiyesiyle antibakteriyel sabunlar veya klorheksidin içeren temizleyiciler kullanmak faydalıdır.
  • Banyo/temizlik, nemlendirme: Banyo sonrası kıvrım yerlerini yumuşak bir havluyla kurulamak çok önemlidir; cildin nemli kalması bakterinin yeniden çoğalmasını tetikler. Gerekirse bölgeyi kuru tutmak için özel emici/kurutucu pudralar kullanılabilir.
  • Güneş, kıyafet, kozmetik: Sürtünmeyi ve terlemeyi en aza indiren, hava alan, bol ve pamuklu giysiler ile iç çamaşırları tercih edin.
  • Kaşıntı/ağrı yönetimi: Hafif kaşıntı durumlarında alanı kesinlikle tırnaklayarak kaşımaktan ve deriyi tahriş etmekten kaçının; aksi takdirde tehlikeli ikincil enfeksiyonlar gelişebilir.
  • İş/okul/sosyal yaşam: Atletler, askerler veya sıcak/nemli ortamlarda çalışanlar ekstra risk altındadır; bu kişilerin iş ve spor sonrasında hemen duş alıp çok iyi kurulanmaya özen göstermesi gerekir.

Korunma ve Alevlenmeyi Önleme Eritrazmanın tekrarlaması, özellikle obezite ve diyabeti olan hastalarda çok sık karşılaşılan bir durumdur. Bunu önlemek için kan şekeri seviyelerinin ciddiyetle yönetilmesi ve kilo verilmesi esastır. Profilaksi amacıyla reçetesiz antibakteriyel sabunların düzenli kullanımı, kıvrım yerlerinin sürekli kuru tutulması ve naylon olmayan pamuklu çamaşırlar giyilmesi güçlü şekilde tavsiye edilir.

Sık Sorulan Sorular

  1. Eritrazma tamamen iyileşir mi? Evet, uygun topikal veya ağızdan antibiyotik tedavileriyle tamamen temizlenebilir, ancak tetikleyici faktörler (nem, obezite, diyabet) devam ederse ileride tekrarlamaya (nüksetmeye) eğilimlidir.
  1. Döküntüler iyileştikten sonra cildimde yara izi bırakır mı? Hayır, enfeksiyon temizlendikten sonra ciltte kalıcı bir hasar veya yara izi (skar) kalmaz, ancak cildin normal rengine dönmesi için geçici bir süre renk değişikliği (hiperpigmentasyon) devam edebilir.
  2. Bu hastalık kronik midir? Evet, tedavi edilmezse veya ortamdaki nem/sıcaklık gibi tetikleyici çevre şartları düzeltilmezse hastalık aylarca veya yıllarca aynı bölgelerde sürebilen kronik bir seyir gösterebilir.
  3. Hastalığımın mantar olup olmadığını nasıl anlayacağım? Eritrazma klinik olarak dermatofit mantarlarıyla çok karıştırılır. Ancak doktorunuz Wood lambası ile mor ışık tuttuğunda "mercan kırmızısı" karakteristik bir parlama görürse bu kesinlikle eritrazmadır; mantar enfeksiyonlarında bu kırmızı renk görülmez.
  4. Hastalığımın şeker hastalığımla ilişkili olma ihtimali var mı? Evet, diyabet hastalarında bu hastalık çok daha sık görülür ve hatta bazen atipik bir eritrazma lezyonu, henüz teşhis edilmemiş bir şeker hastalığının ilk belirtisi bile olabilir.
  5. Çocuğuma veya eşime geçer mi? Hastalık çocuklarda son derece nadir görülür. Bulaşıcılığı çok düşüktür ancak deri döküntülerinin doğrudan cilde teması veya ortak eşya kullanımıyla nadiren ev içindekilere geçiş gösterebilir.
  6. Hangi doktora gidilir? Bu hastalığın doğru tanısı, Wood lambası muayenesi ve tedavisi için bir Cildiye uzmanına başvurmalısınız.
  7. Hangi ürünleri kullanmalıyım/kaçınmalıyım? Günlük hijyende antibakteriyel sabunlar ve kurutucu pudralar kullanmanız faydalıdır. Dar, sentetik terleten kıyafetlerden ve sert, tahriş edici kozmetiklerden kesinlikle kaçınmalısınız.

Ne Zaman Doktora Başvurmalıyım?

  • Vücudunuzun kıvrım yerlerinde haftalarca geçmeyen kahverengi-kırmızı, kepekli lekeler fark ederseniz.
  • Bu bölgelerde aniden artan şiddetli ağrı, derin çatlaklar, kötü koku veya aşırı sulantı gelişirse.
  • Geçmişte mantar teşhisi alıp doktorunuzun verdiği mantar kremlerini kullanmanıza rağmen döküntülerinizde hiçbir iyileşme olmuyorsa.

Doktor Randevusunda Sorulabilecek Sorular

  1. Döküntümün nedeni inatçı bir mantar enfeksiyonu mu, yoksa eritrazma gibi bakteriyel bir enfeksiyon mu?
  2. Teşhisi kesinleştirmek için Wood lambası muayenesi veya dermoskopi gibi yöntemler kullanacak mısınız?
  3. Döküntülerimin, kilo fazlalığım veya diyabet hastalığım ile doğrudan bir ilişkisi var mı?
  4. Durumumu değerlendirmek için açlık kan şekerimi ölçtürmem veya başka bir metabolik tarama yaptırmam gerekiyor mu?
  5. Benim durumumda sadece dışarıdan sürülen krem tedavisi yeterli mi, yoksa hap kullanmam gerekir mi?
  6. Verdiğiniz antibiyotik tedavisinin süresi ne kadar olacak ve kremleri günde kaç kez sürmeliyim?
  7. İyileştikten sonra hastalığın özellikle yaz aylarında tekrarlamaması için günlük cilt bakımımda nelere dikkat etmeliyim?
  8. Duş alırken etkilenen bölgeleri temizlemek için özel bir antibakteriyel sabun veya vücut şampuanı önerir misiniz?
  9. Tedavi süreci tamamlanana kadar eşimle veya çocuklarımla ortak banyo eşyası kullanmamda bir sakınca var mı?
  10. Derimde kahverengi olarak kalan renk değişikliği enfeksiyon geçtikten ne kadar süre sonra tamamen kaybolacak?

Hazırlayan Prof. Dr. Ahmet METİN