AYASULUK TEPESİ VE ST. JEAN ANITI KAZISI

Antik kaynaklara göre Efes Piskoposluk Merkezi ve Sarayı M.S. 7. yüzyıl’da III. Efes’ten IV. Efes’e (Ayasuluk Tepesi’ne) taşınmıştır. St. Jean Kilisesi çevresinde yapılan araştırmalar, sarayın büyük olasılıkla kilisenin güneydoğusunda olabileceğini göstermiştir. Bu alanda in-situ olarak kalan bir sütun sırası sarayın avlusuna ait olabilir. Sarayın olduğu bölüm Laskarisler (M.S. 1204-1260) ve Aydınoğulları Beyliği (M.S. 1304-1390) dönemlerinde yeni onarımlarla kullanılmıştır.

St. Jean Kilisesi Güneydoğu Yapı Grubu’ndaki ilk kazılar 1960-1963 yıllarında Efes Müze Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmiştir. Yapı grubunun güneyindeki yeni dönem kazıları ise 2010 yılında başlamıştır. Burada Ayasuluk Tepesi dış surlarının güneydoğu köşesinde 25.80 x 27.20 m. dış ölçülerinde bir Bizans Dönemi sarnıcı bulunmuştur. Selçuk İlçesi içindeki Bizans Dönemi su kemerlerinin getirdiği suyla beslenen sarnıcın üzerinin 9 kubbe ile örtülü olduğunu tahmin edilmektedir.

Büyük olasılıkla M.S. 11. yüzyılda kubbesi çöken sarnıcın yıkıntısı üzerine Geç Bizans, Aydınoğulları Beyliği ve Erken Osmanlı dönemlerinde konutlar ve işlikler yapılmıştır. Buradaki kazılara 2011 ve 2012 yıllarında devam edilmiş sarnıcın güneyindeki duvarların ve işliklerin korunmasına ve sarnıcın kuzey yarısındaki geç dönem duvarlarının kaldırılarak önce kubbe yıkıntılarına ve daha sonra sarnıcın tabanına ulaşmayı amaçladık.

2013 yılında 5 Temmuz’da başlanan kazılara 16 Ağustos – 14 Eylül tarihleri arasında kaldığı yerden devam edilmiştir. AN Sarnıcının kuzey yarısında devam eden kazı çalışmalarında APE.E 7 ve APE.E 8 odalarını ayıran ara duvar  15 Ağustos öncesinde kaldırılmıştır.

16 Ağustos’tan itibaren devam eden kazı çalışmalarında APE 8 odasının tüm duvarları, APE.E 7 odasının ise güney duvarı çizimi tamamlanıp, belgelendikten sonra kaldırılmıştır. APE.E 7 odasının doğu duvarının ise duvar üzerinde yapılan çalışmalarla bir kaç evreleri olduğu görülmüştür. Üst seviyedeki geç evre duvarı kaldırılınca APE.E 7 odasının en erken oda duvarı açığa çıkarılmıştır. Duvarın batısında, duvara bitişik olarak devşirme olarak kullanılmış bloklardan farklı bir duvar yapısının da varlığı kesinleşmiştir. Bu iki duvar 2013 yılı kazı sezonunda kaldırılmamıştır.  

51/52 T-U plan karelerinde yer alan kuzeydoğu alanda kazı çalışmaları devam etmiş. Kaldırılan APE 10-11 oda duvarlarının devamında APE 10-11 odalarını ayıran kuzey-güney yönlü duvar bir süre daha kaldırılmamış ve güneye devam eden diğer duvarlarla olan ilişkisi incelenmiştir. Bu duvarın hemen kuzeyinde AN Sarnıcı kuzey duvarına paralel ve sarnıç ayağına kadar uzanan bir set açığa çıkarılmıştır. Bu set çizimi, fotoğraflanması ve gerekli verileri alındıktan sonra kaldırılmıştır. APE 10 odası batı duvarı doğusunda 39.73 kodunda 130×160 cm genişliğinde parça tuğla dolgulu alan bulunmuştur. Bu alanın dairesel bir form oluşturduğu gözlemlenmiştir. Sadece bu alanda dolgunun bulunması buranın dolgu çukuru olduğunu göstermektedir. Bu dolgu çukurunda 39.32 kodunda kadar inilmiştir. Dolgu 39.32 kotunda bitmiş ve sert toprak tabakasıyla açığa çıkarılmıştır.

AN sarnıcı güneyden kuzeye doğru üç sıra halinde uzanan mekânlardan oluşmaktadır. Güneyden kuzeye doğru ikinci sıra mekân taban seviyesi daha üst kotta bırakılmış, kuzeyinde ise; 51/52 U plan karelerine denk gelen alan taban seviyesi daha alt kotta yer almaktadır. 52 T-U plan karelerin de yer alan üst kottaki mekânın kuzey ucunda 95 cm genişliğinde 8.80 cm uzunluğunda ki set 51/52 U plan karesinin taban seviyesine eşitlemek için bu sette seviye inme çalışmaları devam etmiştir.

Bu plan karelerin güney kesitinde yer alan önceki çalışmalarda 39.97 kodunda açığa çıkarılan II. ve III. Evreye ait duvarlar taban seviyesine doğru devam etmediği için kaldırılmıştır. Yine bu çalışmalarda harç tabakası da kaldırılmıştır.

39.84 kodunda an sarnıcının kuzey duvarına bitişik halde doğu batı doğrultusunda uzanan duvarda kaldırılmıştır. Bu duvarların temel seviyelerine ulaşılmış sarnıcın ilk evresine ilişkin materyallere daha sağlıklı ulaşmak için bu duvarlar kaldırılmıştır.

Bu alanda duvarların kaldırılmasıyla birlikte oda numarası sisteminden vazgeçilmiş ve AN Sarnıcı kuzeydoğu alan olarak isimlendirilmiştir. Çalışmalar, batıda üst kotta yer alan tabakayı 38.98 koduna eşitlemek amacıyla bu yöne kaydırılmıştır. Doğudan batıya doğru devam eden çalışmalarda alan sınırını batıdaki duvar temel alınarak devam edilmiştir. Batı kesitinde 39.52 kodunda çalışmalar başlamıştır. Batı kesiti doğudan batıya 5.00 m. kuzey güney doğrultusunda 8.00 m.lik bir alanda seviye inildi. Kuzeydoğu alanı doğu-batı doğrultusunda 10.00 m, kuzey-güney doğrultusunda 8 m.dir. Batı bölümün alınmasıyla birlikte 80 metrekarelik bir alan elde edildi. Bu alanda çalışmalar 38.98 kodunda sonlandırılmıştır.

Genel olarak bu alanda 1 metrelik seviye inilmiş bu seviyelerde net bir tabakalaşma görülmemiştir. Aynı tabakada killi toprak, parça tuğla dolgu, harç tabakası, taş dolgu saptanmıştır.

Kuzeydoğu alanında kuzey ve doğu kemer ayaklarının kesiştiği yerde 1,5 x 1,5 m ölçülerinde bir sondaj kazısı yapılmıştır. Bu çalışmadaki amaç kemer ayaklarının kesiştiği noktada taşıyıcıya ilişkin bir emareye ulaşmaktır. Yaklaşık 1 metrelik seviye inilmiş lakin taşıyıcıya ilişkin hiçbir veriyle karşılaşılmamıştır ve sondaj tekrar doldurulmuştur. Dolayısıyla bu alanda daha derine inen bir dolgu ya da tahribatın varlığından söz etmek olasıdır. bu alandaki çalışmalar 2013 yılı için sonlandırılmıştır.

Sonuç olarak, 2013 yılı AN Sarnıcı kazılarında kuzey bölümde kazı çalışmaları yapılmıştır. Sarnıcın kullanım evresi sonrasına dair tüm yapılar ortaya çıkarılıp, belgelendikten sonra kaldırılmıştır. En erken evre yapıları Geç Bizans Dönemi’ne aittirler. 2013 yılı itibari ile AN sarnıcı kuzey bölümde tüm alanda 39.00 koduna ulaşılarak kazılara son verilmiştir. 39.00 kotu yapıların tam anlamıyla son bulduğu ve olasılıkla yıkılan AN Sarnıcı kubbelerinin kapatma dolgusuyla ilişkili bir seviye olmalıdır. 

 

AN Sarnıcı, Kazı Öncesi, 2013

AN Sarnıcı, Kazı Sonrası, 2013.

St. Jean Kilisesi ve GD Yapı Grubu planı, 2013.

Duyurular Tümünü Gör